یعنی چه
واژه «قَدْحَة» در اصل به معنی یکبار کوبیدن سنگ چخماق برای بیرون کشیدن جرقه و آتش است. مجازاً به نقشه، فکر یا ایده بکری که ناگهان مانند جرقهای در تاریکی به ذهن خطور میکند نیز گفته میشود. همچنین در کاربرد دیگر به معنای یکبار طعنه زدن و عیبجویی از کسی است.
تلفظ
این کلمه با فتح قاف، سکون دال و فتح حاء به صورت «قَدْحَة» تلفظ میشود و تاء تانیث در پایان آن نشاندهنده یکبار انجام شدن فعل (مصدر مَرّه) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمه «قدحة» به عنوان پاسخ ۴ حرفی برای نشانه جرقه زدن، فندک یا طعنه زدن کاربرد دارد.
به انگلیسی
برای مفهوم اصلی کلمه یعنی ایجاد جرقه از واژه Spark و برای عمل سنگ چخماق از اصطلاح Strike of a flint استفاده میشود.
به فارسی
در متون لغوی و کهن فارسی، این واژه به معادلهایی همچون جرقه آتشزنه، افروزش، طعنهزنی، و تدبیر ناگهانی کارها برگردانده شده است.
نماد چیست
این واژه نماد جرقهای است که تاریکی را میشکافد؛ استعارهای از ابراز یک ایده ناگهانی یا شروع یک جریان، جنگ و حماسه (برگرفته از جرقه سم اسبان در نبرد) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل قدحة
واژه «قَدْحَة» یک اسم مصدر عربی بر وزن فَعْلَة است که به متون ادبی و لغوی کهن فارسی راه یافته است. معنای ریشهای و اصلی آن به عملِ زدن سنگ چخماق برای بیرون کشیدن اولین جرقه آتش اشاره دارد. به همین دلیل، در زبان استعاری به هرگونه فکر، نقشه یا ایده بکری که ناگهان در ذهن جرقه میزند، قدحه میگویند. از سوی دیگر، این ریشه معنای طعنه زدن و عیبجویی را نیز در خود دارد و یک بار ملامت کردن را هم قدحه مینامند.
باید توجه داشت که در زبان عربی معیار امروزی، واژهای همخانواده به صورت «قَدّاحَة» به معنی فندک کاربرد دارد و در برخی گویشهای عامیانه عربی (مانند لهجههای خلیجی)، قدحه به معنای انجام یک کار جسورانه، بیمحابا و پرریسک استفاده میشود. در قرآن کریم نیز اگرچه خود کلمه به این صورت نیامده، اما صورت مفعولی آن در سوره عادیات («فَالْمُورِيَاتِ قَدْحاً») به جرقههای برخاسته از سم اسبان غازیان اشاره دارد که اصالت معنایی آن را تایید میکند.