یعنی چه
این عبارت یک ترکیب قیدی-فعلی در فارسی کهن (بهویژه در اشعار مولانا) است. «مَغَژ» فعل نهی از مصدر «غژیدن» یا «غژمیدن» به معنی خزیدن یا چهاردستوپا حرکت کردن است. بنابراین «واپس مغژ» یعنی به سمت عقب سینهخیز نرو، پا پس نکش و در انجام کار سستی و امروز و فردا نکن.
تلفظ
واژهٔ «واپَس» با فتح پین و سین، و فعل «مَغَژ» با فتح میم و غین و سکون ژاء تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان طراح سوال برای مفاهیمی چون عقبنشینی نکردن یا پا پس نکشیدن استفاده میشود.
به انگلیسی
این اصطلاحات دقیقترین برگردان برای رساندن مفهوم عدم عقبگرد و طفره نرفتن در زبان انگلیسی هستند.
به فارسی
در زبان فارسی امروزی میتوان معادلهایی همچون سستی مکن، جلو بیا، شتاب کن و پایداری کن را برای مفهوم این عبارت به کار برد.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و بهویژه در دفتر دوم مثنوی معنوی مولانا، این عبارت نمادی است از تمایل نفس انسان به به تعویق انداختن کارهای خیر، تنبلی، طفره رفتن از حقیقت و عقبنشینی در برابر تعهدات اخلاقی و سلوک عرفانی.
جمعبندی و توضیح کامل واپس مغژ
عبارت «واپس مغژ» برخلاف تصور رایج که ممکن است آن را یک غلط املایی برای واژه مغز بدانند، یک ترکیب اصیل، فصیح و کهن در زبان فارسی دری است. این ترکیب از قید «واپس» به معنی عقب و فعل نهی «مَغَژ» از مصدر غژیدن (به معنی خزیدن) ساخته شده است و در لغت به معنای «به عقب سینهخیز نرو» یا همان «عقبنشینی نکن» است.
بیشترین شهرت این عبارت به خاطر استفاده هوشمندانه و بلاغی مولانا در دفتر دوم مثنوی معنوی است؛ جایی که حاکم به مرد بدهکار میگوید «پیش آ در کار ما واپس مغژ» یعنی جلو بیای و طفره نرو. این اصطلاح در ادبیات به زیبایی برای نهی از سستی، تنبلی و به تعویق انداختن کارهای مهم به کار میرود.