یعنی چه
طرفت العین در لغت به معنای مدتزمان یک بار پلک زدن یا باز و بسته شدن چشم است. این اصطلاح کنایه از کمترین و کوتاهترین زمان ممکن، فیالفور بودن یا وقوع ناگهانی و برقآسای یک اتفاق دارد. در متون ادبی و عرفانی، برای نشان دادن سرعت بالا یا ناپایداری زمان به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت [طَرَفَـتُلْعَـیْن] با فتح حرف طاء و راء است. باید توجه داشت که تلفظ آن با ضمه (طُرفه) اشتباه است؛ زیرا طُرفه به معنی تحفه و شیء عجیب است، در حالی که طَرف به معنی پلک زدن و نگاه کردن است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی همچون «یک چشم به هم زدن»، «لحظه بسیار کوتاه» یا «کمترین زمان ممکن»، کلمه ۹ حرفی «طرفت العین» یا معادلهای کوتاهتر آن مانند لمحه و آن مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم اصطلاحی طرفت العین از عباراتی که به حرکت چشم یا کسری از ثانیه اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
این عبارت ریشه در زبان عربی دارد و از ترکیب دو واژه «طرفة» (یک بار پلک زدن) و «العین» (چشم) ساخته شده است که عینا در متون عربی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این واژه شامل عباراتی چون «چشمزخم»، «یک دم»، «یک آن»، «چشم بر هم زدن» و «ساعتی سبک» است که همگی بر کوتاهی فوقالعاده زمان دلالت دارند.
در قرآن
خود ترکیب «طرفة العین» در متن قرآن کریم نیامده است؛ اما ریشه آن در آیه ۴۰ سوره نمل به صورت «قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ» (پیش از آنکه چشمت را بر هم زنی) در داستان حضرت سلیمان آمده است. همچنین مفهوم مرادف آن یعنی «کَلَمْحِ الْبَصَرِ» (مانند یک چشم بر هم زدن) در آیه ۷۷ سوره نحل برای توصیف سرعت برپایی قیامت به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل طرفت العین
عبارت «طرفت العین» یکی از ترکیبات عربی پرکاربرد و ریشهدار در ادبیات فارسی است که به شکلی کنایی، کوتاهترین واحد زمان مفهومی را به تصویر میکشد. این اصطلاح که به معنای زمانِ لازم برای یک بار باز و بسته شدن پلکهاست، در شعر و نثر فارسی نمادی از ناپایداری دنیا، گذرا بودن عمر و البته سرعت آفرینش و تحقق اراده الهی به شمار میرود.
تلفظ صحیح این کلمه با فتح حروف «ط» و «ر» است و اشتباه گرفتن آن با واژه «طُرفه» (به معنی چیز عجیب و نوظهور) یکی از غلطهای مصطلح است. در متون قرآنی نیز اگرچه خود این ترکیب ساختاری وجود ندارد، اما ریشه و مفاهیم کاملاً همراستای آن نظیر تعبیر «لمح البصر» برای نشان دادن فوریت و قدرت مطلق خداوند به چشم میخورد.