یعنی چه
منطقی به معنای چیزی است که بر پایهٔ عقل، برهان و قواعد درستِ فکر شکل گرفته باشد. در کاربرد روزمره به رفتار، گفتار یا تصمیمی منطقی میگویند که با عقل و دلیل سازگار و پذیرفتنی باشد. همچنین در ادبیات تخصصی، این واژه به فردی که عالم به علم منطق است (منطقدان) یا هر امری که مربوط به این علم باشد نیز اطلاق میشود.
متضاد
واژههایی که در نقطهٔ مقابل سنجیدگی و استدلال عقلانی قرار دارند.
در جدول
در کلمات متقاطع، پاسخ طراحان جدول برای این مفهوم معمولاً خود واژهٔ پنجحرفی «منطقی» یا مترادفهای پنجحرفی آن مانند «مستدل» و «معقول» است.
به انگلیسی
کلمه Logical برای ساختارهای فکری و اصول منطق، و Rational یا Reasonable برای رفتارها و تصمیمهای عقلانی کاربرد دارد.
به عربی
این واژه خود ریشه در زبان عربی دارد و به همین صورت همراه با یاء نسبت یا به صورت واژههای همارز مانند معقول استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی این واژه با وامگیری از ریشهٔ منطق و افزودن پسوند سازنده، به معنای دارای منطق و معقول به کار میرود.
به فارسی
برابرهای اصیل و سرهٔ فارسی که میتوان به جای این واژه استفاده کرد شامل خردمندانه، بخردانه، عقلانی، سنجیده، خردورز و مستدل هستند که همگی مفهوم تکیه بر نیروی خرد را میرسانند.
جمعبندی و توضیح کامل منطقی
واژهٔ «منطقی» از ریشهٔ عربی «ن ط ق» (نطق) گرفته شده است. اگرچه نطق در زبان عامه به معنی سخن گفتن است، اما در اصطلاح فلسفی به نیروی تفکر و استدلال متمایزکنندهٔ انسان اطلاق میشود؛ بنابراین منطقی یعنی آنچه منسوب به این نیروی فکری و عقلانی است.
این مفهوم در زندگی روزمره به تصمیمها یا رفتارهایی اشاره دارد که احساسی نبوده و بر پایه شواهد و دلایل درست بنا شدهاند. در علوم تخصصی مانند ریاضیات، فلسفه و کامپیوتر نیز با تفکر ساختاریافته و جبر گزارهها پیوند دارد و نمادهایی مانند ترازو، مغز یا علامتهای ریاضی نفی و عطف بیانگر آن هستند.
اگرچه خود صفت «منطقی» در متن قرآن نیامده، اما ریشه اسمی آن یکبار به صورت «منطقالطیر» (زبان پرندگان) استفاده شده و مهمتر از آن، مفهوم تعقل و تفکر بارها در آیات مختلف مورد تأکید قرار گرفته است که اهمیت این ویژگی را نشان میدهد.