یعنی چه
دریغ خوردن یک ترکیب فعلیِ کهن و ادبی در زبان فارسی است که به معنای تأسف خوردن، حسرت کشیدن و اندوهگین شدن بر گذشته یا از دست رفتن یک فرصت و دارایی به کار میرود.
تلفظ
این عبارت از دو واژهٔ «دریغ» (با فتح دال و سکون ر) و «خوردن» (با ضمه خ و سکون واو معدوله) تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «افسوس و حسرت داشتن»، عبارت ۹ حرفی «دریغ خوردن» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم عاطفی بیشتر از واژههای مرتبط با پشیمانی و اندوه استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی مصادر باب تفعل مانند تحسر و تأسف نزدیکترین معانی را به این اصطلاح فارسی دارند.
در قرآن
خودِ عبارت فعلی «دریغ خوردن» به دلیل اصالت فارسی در متن عربی قرآن وجود ندارد، اما مفهوم دقیق آن یعنی حسرت و ندامت بر گذشته بارها ذکر شده است؛ مانند آیه ۵۶ سوره زمر که میفرماید: «يَا حَسْرَتَا عَلَىٰ مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ» (ای دریغ و افسوس بر من از کوتاهیهایی که در طاعت خدا کردم) و آیه ۳۰ سوره یس که میفرماید: «يَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ».
جمعبندی و توضیح کامل دریغ خوردن
عبارت «دریغ خوردن» یکی از ترکیبات فعلی کنایی و اصیل در زبان فارسی است که ریشه واژه نخست آن یعنی «دریغ» به زبان پهلوی (فارسی میانه) بازمیگردد. این اصطلاح عمیقاً با مفاهیمی چون تأسف، پشیمانی و اندوه بر گذشته یا فرصتهای ضایعشده گره خورده است و در ادبیات کلاسیک منظوم و منثور ایران کاربرد فراوانی دارد.
در سنتهای فرهنگی و ادبی، حالتِ دریغ خوردن معمولاً با نشانههای فیزیکی و بدنی خاصی مانند «دست بر دست سودن» (دست روی دست زدن)، «آه سرد کشیدن» و «انگشت حسرت به دندان گزیدن» نمادپردازی میشود که نشاندهنده تجسم ملموس این بار عاطفی و روانی در رفتار انسان است.
اگرچه خود این واژه در متون مقدس غیرفارسی یافت نمیشود، اما بار معنایی روانشناختی آن که همان مفهوم ندامت و «تحسر» است، در قرآن کریم برای توصیف احوال انسانهای پشیمان در روز قیامت به تصویر کشیده شده است تا هشداری برای بهرهمندی درست از فرصتهای زندگی باشد.