معنی
ختنه به عمل جراحی سرپایی و کوچکی گفته میشود که در آن پوست غلاف سرِ آلت تناسلی مردانه (پیشپوست) برداشته میشود. این اقدام از قدیمیترین جراحیهای شناختهشده در تاریخ بشر است که امروزه به دلایل بهداشتی، پیشگیری از بیماریها و سنتهای مذهبی انجام میشود.
یعنی چه
این واژه در اصطلاح به معنای پاکسازی و برداشتن پوستی است که سر آلت مردانه را میپوشاند. از نظر پزشکی این کار به تسهیل بهداشت فردی کمک میکند و در فرهنگهای مختلف، نشانهای از ورود به مرحلهای جدید از پاکیزگی یا مذهب به شمار میرود.
مترادف
در متون قدیمی و فقهی از واژههایی مانند ختان و اعذار استفاده شده است. همچنین در فرهنگ عامه و زبان محاوره به آن «سنت کردن» یا «طهارت کردن» نیز میگویند.
ریشه
واژه ختنه از زبان عربی و از ریشه سهحرفی «خ ت ن» وارد زبان فارسی شده است. این ریشه در لغت به معنای بریدن، قطع کردن و همچنین به معنای خویشاوندی و داماد نیز به کار رفته است.
جمله سازی
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت فَتْح خاء و سُکون تاء تلفظ میشود و در پایان آن های بیان حرکت قرار دارد [Khatne].
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه Circumcision برای این عمل جراحی به کار میرود که ریشه در واژگان لاتین به معنای «بریدنِ دورادور» دارد.
جمعبندی و توضیح کامل ختنه
ختنه یکی از قدیمیترین و رایجترین اعمال جراحی در سراسر جهان است که قدمت آن به هزاران سال پیش، از جمله دوران مصر باستان و عهد حضرت ابراهیم (ع) بازمیگردد. این عمل اگرچه در اصل یک آیین مذهبی و سنتی در میان مسلمانان، یهودیان و برخی فرهنگهای دیگر است، اما امروزه در پزشکی مدرن نیز به دلیل فواید بهداشتی فراوان از جمله کاهش خطر عفونتهای مجاری ادراری و پیشگیری از برخی بیماریها توصیه میشود.
در فرهنگ اسلامی، هرچند واژه ختنه به طور صریح در متن قرآن نیامده است، اما بر اساس روایات متعدد و تأکید بر پیروی از سنتهای پاک ابراهیمی، از ارکان طهارت به شمار میرود. این عمل معمولاً در دوران نوزادی یا کودکی انجام میشود و در تاریخ اجتماعی ایران با مراسمی تحت عنوان ختنهسوران همراه بوده است.