یعنی چه
حسرت به معنای اندوهِ همراه با دلتنگی، تأسف و پشیمانی برای یک امر از دسترفته یا آرزویی دستنیافتنی است. اندوه نیز به حالت غم، حزن، ناراحتی و گرفتگی دل اشاره دارد. این ترکیب واژگانی در کنار هم، بیانگر رنج عمیق روحی و سوگواری درونی برای فرصتها، اشخاص یا مادیاتی است که دیگر امکان بازگشت یا دسترسی به آنها وجود ندارد.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت «حَسْرَت وَ اَنْدُوه» (hasrat va andōh) است که واژه اول ریشه عربی و واژه دوم ریشه اصیل فارسی دارد.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، عبارت «حسرت و اندوه» دقیقاً از ۱۰ حرف تشکیل شده است. از مترادفهای کوتاهتر آن که فراوانی بالایی در جدول دارند میتوان به افسوس، دریغ، غصه و حزن اشاره کرد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم ترکیبی، از واژگانی چون regret (پشیمانی و حسرت)، sorrow (اندوه و غم)، grief (سوگ و حزن شدید) و longing (دلتنگی و اشتیاق همراه با حسرت) استفاده میشود.
به ترکی
در ترکی استانبولی، واژه hasret خود به معنی دلتنگی عمیق و دوری است. ترکیب Keder ve hasret یا Üzüntü ve pişmanlık به خوبی بار معنایی غم، اندوه و پشیمانیِ جاری در این عبارت را منتقل میکند.
در قرآن
واژه همریشه «حسرة» ۱۲ بار در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله ترکیب تکاندهنده «يَوْمَ الْحَسْرَةِ» (روز حسرت) در آیه ۳۹ سوره مریم که به پشیمانی و افسوس شدید غافلان در قیامت اشاره دارد. همچنین معادل عربی اندوه یعنی «حُزْن» و «حَزَن» نیز بارها در آیاتی مانند «لا تَحْزَنْ» مطرح شده که عموماً به معنای گرفتگی قلب و غمی است که انسان را از حرکت بازمیدارد.
جمعبندی و توضیح کامل حسرت و اندوه
عبارت «حسرت و اندوه» از ترکیب دو واژه با ریشههای متفاوت (حسرت از ریشه عربی ح-س-ر و اندوه از ریشه فارسی میانه handōh) پدید آمده است و روی هم رفته، نشاندهنده حالتی عمیق از پشیمانی روحی، سوگواری برای گذشته و درد فقدان است. در ادبیات و عرفان، این حالت به عنوان نمادی از فانی بودن دنیا و رنج ناشی از دست دادن فرصتهای غیرقابل جبران شناخته میشود.
این مفهوم ترکیبی در فرهنگهای مختلف با نمادهایی چون اشک، غروب و دلتنگی پیوند خورده است. در نگرش قرآنی نیز حسرت به عنوان فرجامِ بیتوجهی به حقیقت و از دست رفتن فرصت پاکزیستی در دنیا تصویر شده است که بالاترین حد آن در روز قیامت تجلی مییابد.