یعنی چه
این عبارت در ادبیات عرفانی و عامیانه به معنای دامان حق یا قلب مؤمن است؛ جایی که انسان با قطع امید از خلق، به منبع لایزال الهی متصل میشود و آرامش و روزی خود را تنها از او میخواهد.
تلفظ
واژه اول با فتح جیم (جَیب) به معنی گریبان و واژه دوم با ضم خاء (خُدا) تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت با توجه به تعداد حروف، خود کلمه «جیب خدا» یا کنایههای آن مانند «قلب مومن» است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم عرفانی آن در انگلیسی میتوان از عباراتی که به پناه و حمایت الهی اشاره دارند استفاده کرد.
به فارسی
معادلهای فارسی و استعاری این ترکیب شامل عباراتی چون دامان حق، صدر، شرح صدر و جیب غیب هستند که همگی بر محرمیت و اتصال به امر قدسی دلالت دارند.
در قرآن
خود ترکیب «جیب خدا» در قرآن وجود ندارد؛ اما واژه «جَیب» (به معنی گریبان و سینه) در آیه ۲۲ سوره نمل (در داستان حضرت موسی) و آیه ۳۱ سوره نور (درباره حجاب) به کار رفته است.
نماد چیست
عبارت «دست در جیب خدا داشتن» در فرهنگ عامه نماد کسی است که رزق و روزیاش از جایی پنهان و مطمئن تأمین میشود و با تکیه بر قدرت الهی، از بخل و نیاز به مردم آزاد است.
جمعبندی و توضیح کامل جیب خدا
ترکیب «جیب خدا» یک اصطلاح اصیل و ساختاریافته در واژهنامههای کلاسیک زبانی نیست، بلکه یک اضافه استعاری، عرفانی و کنایی در زبان فارسی به شمار میرود. این عبارت از ترکیب واژه عربی «جَیب» به معنای گریبان یا یقه پیراهن و واژه فارسی «خدا» شکل گرفته است. در نگاه اول و مادی، خداوند جسم ندارد که جیب یا گریبانی داشته باشد، اما در ادبیات صوفیانه و فرهنگ عامه، این اصطلاح ارزش نمادین بسیار بالایی پیدا کرده است.
در فرهنگ عرفانی، «جیب خدا» به قلب انسان مؤمن یا همان صندوقچه غیب اشاره دارد؛ مجاز از مقامی است که انسان دست نیاز خود را از سوی خلق کوتاه کرده و تمام امورش را به ذات باریتعالی میسپارد. تعبیر عامیانه «دست در جیب خدا داشتن» نیز دقیقاً به همین اتصال به منبع بیتغییر و لایزال رزق الهی و توکل مطلق اشاره میکند.
اگرچه این ترکیب در متن صریح آیات قرآن مجید نیامده است، اما اصل واژه «جیب» در قرآن برای اشاره به گریبان و سینه انسان استفاده شده و بستر ساز این تشبیه زیبای ادبی در زبان فارسی شده است تا نمادی از شرح صدر، امنیت درونی و پناه بردن به حریم امن الهی باشد.