یعنی چه
«اشباه الرجال» اصطلاحی است برای اشاره به کسانی که تنها در فیزیک و ظاهر شبیه به مردان هستند، اما از نظر اخلاقی، اراده، غیرت، وفاداری و شجاعت، ویژگیهای یک مرد واقعی را ندارند و در بزنگاههای سخت سستعنصر عمل میکنند.
تلفظ
این ترکیب عربی در حالت اضافه به صورت أَشْباهُ الرِّجال تلفظ میشود. کلمه اول با سکون شین و کلمه دوم با تشدید و کسر راء است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ این عبارت دقیقاً «اشباه الرجال» با ۱۱ حرف است و در صورت نیاز به معادلهای کوتاهتر، از «مردنما» یا «نامرد» استفاده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از پیشوندهای کنایی مثل -pseudo یا -quasi همراه با کلمه men استفاده میکنند تا صوری بودن این ویژگی را نشان دهند.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب اصطلاحی فصیح در زبان عربی است که از دو واژه «أشباه» (جمع شِبه به معنی مانند) و «الرجال» (جمع رَجُل به معنی مرد) ساخته شده است.
به فارسی
بهترین و دقیقترین برگردانهای فارسی برای این ترکیب، کلماتی نظیر «مردنما»، «شبهمرد» و در مفاهیم اخلاقی و سرزنشآمیز، واژههایی همچون «نامردان» و «سستعنصران» است.
در قرآن
عبارت «اشباه الرجال» به این شکل در قرآن نیامده است. ریشه «شبه» در قرآن در قالب مشتقات دیگر برای بیان مفاهیم ابهام یا شباهت (مانند متشابهات) به کار رفته، اما این ترکیب خاص ریشه در خطبه ۲۷ نهجالبلاغه امام علی (ع) دارد که در توبیخ سستی کوفیان فرمودهاند: «يَا أَشْبَاهَ الرِّجَالِ وَلَا رِجَالَ».
جمعبندی و توضیح کامل اشباه الرجال
عبارت «اشباه الرجال» یک ترکیب وصفی و اصطلاحی عربی است که از نظر لغوی به معنای «شبهمردان» یا «مردنماها» ترجمه میشود. این اصطلاح در ادبیات سیاسی، اخلاقی و مذهبی برای توصیف افرادی به کار میرود که اگرچه از نظر فیزیکی و ظاهری نشانههای یک مرد را دارند، اما در مقام عمل، مسئولیتپذیری، شجاعت و پایداری اخلاقی از خود نشان نمیدهند.
شهرت اصلی این عبارت به خطبه معروف ۲۷ نهجالبلاغه بازمیگردد که در آن، امام اول شیعیان با تعبیر «یا اشباه الرجال و لا رجال» (ای مردنماهای نامرد)، سستی، ترس و پیمانشکنی لشکریان کوفه را در برابر هجمههای دشمنان سرزنش میکند. از این رو، واژه مذکور بار معنایی بسیار سنگینی در توبیخ نفاق، بیثباتی و ترسو بودن دارد.
در فرهنگ کلمات و کاربردهای امروزی، این اصطلاح نمادی برای انسانهای سستعنصر است که در بزنگاههای سخت اجتماعی و وظایف مدنی یا نظامی، شانه از زیر بار مسئولیت خالی میکنند و ظاهر و باطن آنها با یکدیگر همخوانی ندارد.