یعنی چه
واژه «نگشت» شکل صرفی و منفی از فعل «گشتن» (در زمان گذشته ساده) است. این واژه بسته به ساختار جمله و متن معنای متفاوتی به خود میگیرد؛ در متون کهن و نظم فارسی، این فعل بیشتر به عنوان فعل اسنادی منفی به معنای «نشد» یا «تبدیل نشد» (مانند نگردید) به کار میرود. همچنین میتواند به معنای عدم حرکت دورانی (نچرخید)، عدم جستجو و نیافتن، یا نپیمودن یک مسیر باشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این کلمه با فتحة روی نون و گاف به صورت «نَگَشت» [na-gašt] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی نظیر نشد، نگردید، نپیمود و نچرخید به عنوان هممعنی این واژه کاربرد دارند.
به انگلیسی
بسته به بافتار متن، در زبان انگلیسی از عبارات گذشته منفی متناسب با مفهوم گشتن استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی از ادات جزم «لم» به همراه فعل مضارع مجزوم برای ساختن ماضی منفی استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و واژههای معادلِ هممعنی این فعل در زبان فارسی شامل مواردی چون «نگردید»، «تغییر حالت نداد»، «سپری نشد»، «طواف نکرد» و «چرخ نخورد» است.
جمعبندی و توضیح کامل نگشت
واژه «نگشت» یک مدخل واژگانی مستقل در لغتنامهها محسوب نمیشود، بلکه ساختار صرفی منفی از مصدر «گشتن» یا «گردیدن» در زمان گذشته (ماضی ساده) است. ریشه این واژه به زبان پارسی میانه و پهلوی بازمیگردد که با اضافه شدن پیشوند نفی «نـ» به بن گذشته «گشت»، حاصل شده است.
این فعل کاربرد گستردهای در نظم و نثر کلاسیک فارسی دارد و در بیشتر موارد نقش فعل اسنادی منفی به معنای «نشد» را ایفا میکند؛ مانند بیت معروف پروین اعتصامی که میگوید «نگشت آسایشم یک لحظه دمساز». در کاربردهای دیگر، معنای عدم گردش، عدم دگرگونی یا پیدا نکردن از آن برداشت میشود.