یعنی چه
«یا جبار» فراخوانی و استغاثه به درگاه خداوند است. کلمه جبار در حق الهی صیغه مبالغه و دارای دو وجه معنایی موازی است: اول به معنای قدرت قاهره، نافذ و شکستناپذیری که اراده خود را بر جهان حاکم میکند؛ دوم به معنای برطرفکننده، تدارککننده و ترمیمکننده دلهای شکسته، فقر، کاستیها و امور نابسامان بندگان که از ریشه جبر (به معنی جا انداختن استخوان شکسته و اصلاح امور) میآید.
تلفظ
تلفظ صحیح کلمه به صورت «یا جَبّار» با تشدید روی حرف «ب» میباشد.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، پاسخ به این عنوان دقیقاً ۶ حرف دارد. در نظام ستارهشناسی و نجوم قدیم نیز «جبار» نام یکی از صورتهای فلکی بزرگ و معروف آسمان (The Orion) یا همان «شکارچی» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای توصیف این نام الهی از عباراتی استفاده میشود که هم مظهر قدرت (The Compeller) و هم مظهر لطف و بازسازی (The Restorer) باشند. شایان ذکر است اگر این واژه در حق انسان به کار رود، معادل آن Tyrant یا Despot به معنای ستمگر و زورگو خواهد بود.
به فارسی
برگردان دقیق این عبارت به فارسی «ای جبرانکننده» یا «ای مقتدر و مسلط» است. مترادفهای آن در معنای الهی شامل مصلح، جابر، قاهر و مقتدر بوده و همخانوادههای آن واژگانی چون جبر، جابر، مجبور، تجبر، جبروت و اجبار هستند.
در قرآن
کلمه «جبار» در قرآن کریم مجموعاً ۱۰ بار ذکر شده است. تنها ۱ بار آن در آیه ۲۳ سوره حشر («...العَزیزُ الجَبّارُ المُتَکَبِّر...») در سیاق مدح، ستایش و از اسماء حسنای الهی آمده است. ۹ بار دیگر در وصف انسانها و در سیاق مذمت، شقاوت، سرکشی و ستمگری (مانند قوم عاد یا جبارین) بهکار رفته است.
نماد چیست
در عرفان اسلامی، این نام نماد پیوند میان جلال و جمال الهی است؛ قدرتی مطلق که نظم و تعادل را بازمیگرداند و در عین حال پناهگاهی برای دلشکستگان و درمان معنوی آنهاست. در جهان طبیعی نیز نماد صورت فلکی با عظمت و بلندبالای جبار (شکارچی) در آسمان شب است.
جمعبندی و توضیح کامل یا جبار
عبارت ذکری «یا جبار» یکی از زیباترین اسماء حسنای الهی در فرهنگ اسلامی است که توازن بینظیری میان صفت جلال (قدرت، قهر و نفوذ اراده) و صفت جمال (ترمیم، اصلاح و جبران شکستگیها) برقرار میکند. این واژه از ریشه «جبر» میآید که در اصل لغت به معنای جا انداختن استخوان شکسته و بهبود بخشیدن به وضعیت آسیبدیده با چیره دستى است. از این رو، خواندن خداوند با این نام، تقاضای جبران کاستیهای زندگی و تکیه بر قدرت شکستناپذیر اوست.
نکته ظریف زبانی و قرآنی این واژه در تفاوت کاربرد آن برای خالق و مخلوق است. در قرآن کریم، جبار هنگامی که برای خداوند به کار میرود مایه ستایش و به معنی عظمت صانع و مصلح بودن اوست، اما در ۹ مورد دیگری که برای انسانها استفاده شده، دلالت بر صفت منفی سرکشی، متکبر بودن، ظلم و ستمگری دارد؛ چرا که ادعای قدرت مطلق و بینیازی برای انسان، خروج از دایره بندگی است.
علاوه بر ابعاد دینی و عرفانی، کلمه جبار در تاریخ علم و نجوم اسلامی نیز جایگاه ویژهای دارد و به صورت فلکی معروف «شکارچی» (Orion) اطلاق میشود که به دلیل درخشش و پیکر بزرگش در آسمان، این نام بلندمرتبه را بر آن نهادهاند. بنابراین «یا جبار» مفهوم جامعی از قدرت، اصلاحگری، رفعت و عظمت را در خود جای داده است.