یعنی چه
طوقهدار (یا طوقدار) در لغت به معنی کسی یا چیزی است که حلقه، طوق یا گردنبندی به گردن دارد. این واژه در زیستشناسی برای توصیف پرندگان یا جانورانی به کار میرود که خط یا نشانهای متمایز و حلقهایشکل در دور گردن خود دارند. همچنین در ادبیات کنایه از فرمانبردار، بنده و اسیر است که طوق بندگی بر گردن دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی «طوقهدار» (tauq-e-dār) یا در شکل اصیل و ادبی آن «طوقدار» (tauq-dār) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این مدخل با توجه به تعداد حروف (۷ حرف) دقیقاً «طوقه دار» یا در حالت ۶ حرفی «طوق دار» است. کلماتی مانند «مطوق» نیز به عنوان هممعنی ۴ حرفی کاربرد دارند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای جانداران طوقدار از واژههای Collared یا Ring-necked استفاده میشود. در مصارف فنی و قطعات مکانیکی که دارای لبه یا طوقه هستند، واژه Rimmed به کار میرود.
به فارسی
برابرهای فارسی و واژگان جایگزین برای این مفهوم شامل «طوقدار»، «طوقی»، «حلقهدار»، «گردنحلقهدار» و واژه معرب «مطوق» است. در متون کهن نیز به عنوان صفت برای پرندگانی مانند کبوتر طوقی یا فاخته استفاده شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و عاشقانه فارسی، طوق یا طوقدار بودن نماد تسلیم محض، تعلق، عشق و وفاداری به معشوق یا پروردگار است (مانند طوق بندگی). در دنیای طبیعی و جانورشناسی، این ویژگی نمادی از زیبایی متمایز، نشانهگذاری طبیعی و صلح به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل طوقه دار
واژه طوقهدار (که در متون رسمی و لغتنامههای معتبر مانند دهخدا و معین بیشتر به صورت طوقدار ثبت شده) ترکیبی از واژه «طوق» و پسوند دارندگی «دار» است. جالب اینجاست که ریشه کلمه طوق در اصل از واژه پارسی میانه «تُوک» (tōk) گرفته شده که پس از ورود به زبان عربی معرب شده و دوباره با ساختار ترکیبی به زبان فارسی بازگشته است. این واژه دلالت بر وجود یک حلقه یا نشانه مشخص در دور گردن دارد.
این کلمه در دو حوزه کاملاً متفاوت کاربرد چشمگیری دارد؛ نخست در زیستشناسی و جانورشناسی که برای توصیف گونههای خاصی از پرندگان و حیوانات (مانند کبوتر طوقی یا قمری) با حلقهای تیره یا روشن در گردن استفاده میشود. دوم در ادبیات و عرفان فارسی که به عنوان کنایهای از بندگی، فرمانبرداری، اسارت در بند عشق و وفاداری تمامعیار به کار میرود. همچنین در مصارف عامیانه و صنعتی مدرن، طوقهدار به قطعات یا گیاهانی که دارای بخش حلقوی یا مرز اتصال (طوقه) هستند اشاره دارد.