یعنی چه
این عبارت یک جملهٔ پرسشیِ برگرفته از قرآن کریم است که به مالکیت، سلطنت و حاکمیت مطلق خداوند بر جهان هستی اشاره دارد. در واقع پرسشی کنایی و بیدارکننده است که نشان میدهد در نهایت تمام قدرتهای مادی و پادشاهیهای دنیوی زوال میپذیرند و حاکم حقیقی و ابدی تنها خداست.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «لِمَنِ الْمُلْک» (Lemanil-Mulk) است. «لِـ» حرف جر به معنای برای، «مَنْ» اسم استفهام به معنای چه کسی، و «الْمُلْک» به معنای پادشاهی و فرمانروایی است.
در جدول
پاسخ این عبارت در جدولهای متقاطع و شرح در متن معمولاً خودِ «لمن الملک» با ۸ حرف است. این اصطلاح به عنوان نماد ادعای پادشاهی یا غرور سلطنت در سوالات طراحان جدول قرار میگیرد.
به عربی
این عبارت خود اصالتاً عربیِ قرآنی است. در زبان عربی معاصر برای بیان مفاهیم مشابه از واژههای السیادة (حاکمیت) یا السلطان (قدرت و سلطه) نیز استفاده میشود.
به فارسی
ترجمهٔ دقیق فارسی این عبارت «پادشاهی از آنِ کیست؟» یا «حکومت برای چه کسی است؟» میشود. در ادبیات فارسی کنایه از دعویِ پادشاهی، فرعونیت، خودکامگی و غرور سلطنت مادی است.
در قرآن
این عبارت اقتباس مستقیم از آیه ۱۶ سوره غافر است که صحنه قیامت را به تصویر میکشد؛ روزی که تمام قدرتهای دنیوی نابود شدهاند و ندا داده میشود: «امروز فرمانروایی از آن کیست؟» و پاسخ میآید: «از آنِ خداوند یگانه و قهار است».
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات فارسی، اصطلاح «کوسِ لمن الملک زدن» یا «لمن الملک خواندن» نمادِ غرورِ بیش از حد، ادعای پادشاهی جهان و فرعونیت بشر است. شاعرانی چون نظامی گنجوی از آن برای یادآوری فناپذیری انسان و بیپایان بودن قدرت الهی استفاده کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل لمن الملک
عبارت «لمن الملک» یک جمله پرسشی قرآنی از آیه ۱۶ سوره غافر است که معنای آن «پادشاهی و فرمانروایی از آنِ کیست؟» میباشد. این عبارت در حقیقت پاسخی قاطع به تمام قدرتها و شاهان دنیوی است که در روز قیامت، زمانی که تمام مظاهر قدرت مادی فرو میپاشد، سرنوشت نهایی جهان را یادآوری میکند؛ چرا که پاسخ این پرسش در آیه، «لِلّٰهِ الْواحِدِ الْقَهّار» (برای خداوند یگانه قهار) ذکر شده است.
در ادبیات و زبان فارسی، این ترکیب به عنوان یک اصطلاح کنایی رایج وارد شده است. اصطلاحاتی مانند «کوس لمن الملک زدن» به معنای ادعای پادشاهی کردن، تکبر، خودخواهی و مغرور شدن به قدرتهای زودگذر دنیوی به کار میرود. شاعران بزرگ کلاسیک از این عبارت برای تذکر دادن به پادشاهان و حاکمان استفاده میکردند تا به آنها یادآوری کنند که مالک حقیقی جهان کس دیگری است.
از نظر ساختار کلمهای، این عبارت از ۸ حرف تشکیل شده و در جدول کلمات متقاطع نیز به عنوان یک ترکیب قرآنی یا نماد قدرتطلبی مورد پرسش قرار میگیرد. ریشه آن واژه عربی «م ل ک» است که کلماتی چون مالک، ملک، مملکت و تملک از آن مشتق شدهاند.