یعنی چه
این عبارت یک ترکیب استعاری و تعبیری عرفانی-ادبی است. در واقع نشاندهنده غلیان احساسات و تسکین دادن اندوه دل با سوز درون است؛ زمانی که شدت غم یا پاکی احساس به حدی میرسد که گویی خودِ قلب در حال گریستن است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه «اَشک» (با تلفظ ašk) در نقش مضاف و «قَلب» (با تلفظ qalb) در نقش مضافالیه تشکیل شده است که با کسرهٔ اضافه به هم متصل میشوند.
در جدول
در مسابقات شرح در متن و جدول کلمات متقاطع، اگر به عنوان کنایه از اندوه عمیق درونی یا گریه باطنی از شما عبارتی ۶ حرفی خواسته شود، پاسخ «اشک قلب» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی معادل رسمی و تکواژهای برای این ترکیب استعاری وجود ندارد و بیشتر از عبارات توصیفی برای انتقال این مفهوم احساسی استفاده میشود.
به عربی
در متون ادبی و عرفانی عربی، تعابیری مانند دموع القلب یا بکاء القلب دقیقاً برای رساندن مفهوم گریه باطنی و سوز درون به کار میروند.
به ترکی
در ترکی استانبولی برای بیان این مفهوم استعاری از ترکیب واژههای قلب یا دل همراه با واژهٔ اشک استفاده میشود.
به فارسی
چون «اشک قلب» یک مدخل لغوی رسمی و قدیمی در فرهنگهای مرجع (مانند دهخدا و معین) نیست، واژههای هممعنی آن در واقع کنایهها و استعارههای موازات آن در ادبیات فارسی هستند که مفهوم اندوه پنهان و عمیق را میرسانند.
در قرآن
هرچند این عبارت عینا در قرآن ذکر نشده، اما اجزای آن یعنی «قلب» (به عنوان مرکز ادراک و ایمان) و مفهوم گریه و جاری شدن اشک از فرط خشوع و شناخت حق (مانند آیه ۸۳ سوره مائده: تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ) به کرات در آیات الهی ستوده شده است.
نماد چیست
در ادبیات، عرفان و روانشناسی مذهبی، اشک قلب نمادی از مسدود نبودن چشمه عاطفه، درد پنهان، سوختن درونی و معنویت زلال انسان است؛ نشانهای از این که عواطف آدمی سطحی نبوده و ریشه در عمق جان او دارد.
جمعبندی و توضیح کامل اشک قلب
واژهٔ ترکیبی «اشک قلب» یک اصطلاح لغوی رسمی یا ثبتشده در لغتنامههای کهن زبان فارسی نیست، بلکه یک ترکیب استعاری، مجاز ادبی و تعبیر عرفانی است که در متون معاصر و ادبیات مذهبی کاربرد دارد. این عبارت از نظر ریشهشناسی یک ترکیب دوگانه (فارسی-عربی) است که در آن «اشک» ریشه در زبانهای ایرانی باستان دارد و «قلب» وامواژهای عربی است.
این اصطلاح کنایه از گریه باطنی و اندوه بسیار عمیقی است که از سر اخلاص، خشوع یا درد شدید عاطفی نشئت میگیرد. در واقع، اشک قلب نشاندهنده زمانی است که سوز درون و شکستگی دل به اوج میرسد، به طوری که این غلیان احساسی فراتر از یک واکنش فیزیکی و سطحی در چشمها جلوه میکند.
در زبانهای دیگر مانند انگلیسی، عربی و ترکی نیز این مفهوم با ترکیبهای مشابهی نظیر Tears of the heart یا دموع القلب به صورت توصیفی بازسازی میشود تا همان بار معنایی اندوه پنهان، پاکباختگی و معنویت زلال را منتقل کند.