یعنی چه
ترکیبی از دو کلمه عربی «اسباب» (جمع سبب: علتها، ابزارها) و «الرعد» (تندر، غرش آسمان) است که در متون علمی، تفسیری یا فلسفی کهن به معنای علتهای پیدایش رعد و برق یا ابزارهای تندر به کار میرفته است. در طبیعیات قدیم به پدیدههای فیزیکی و جوّی مسبب غرش ابر، و در برخی روایات سنتی به ابزارهای فرشتهٔ موکل بر ابر برای هدایت آن اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت روان اَسبابُ الرَّعد (با صدای اَ در ابتدا، سکون سین و با، و تشدید و فتحه روی راء در کلمه دوم) است.
در جدول
این کلمه دقیقاً ۱۰ حرف دارد و در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ برای راهنمای «عوامل غرش آسمان» یا «علل تندر» شناخته میشود.
به انگلیسی
در متون علمی و برگردانهای معاصر، این واژه اشاره به پدیدهها و دلایلی دارد که منجر به ایجاد صدای تندر در جو میشوند.
به عربی
در زبان عربی این ترکیب به شکل «أسباب الرعد» نوشته میشود و نشاندهنده ریشههای مادی یا ماوراءطبیعی غرش آسمان است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی آن شامل «عوامل تندر»، «علل غرش آسمان» و «ریشههای آسمانغره» است که پدیده صوتی ناشی از تخلیه الکتریکی ابرها را توضیح میدهد.
در قرآن
خودِ ترکیب «اسباب الرعد» به صورت یکجا در قرآن نیامده است؛ اما اجزای آن به صورت جداگانه کاربرد دارند. «الرعد» نام سوره ۱۳ قرآن است و در آیه ۱۳ این سوره آمده: «وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ» (و رعد، به حمد او تسبیح میگوید). در تفاسیر اسلامی، دو دیدگاه مشهور وجود دارد؛ یکی رعد را همان صدای طبیعی ناشی از پدیده برق میداند و دیگری آن را به مَلَک موکل بر ابرها (فرشته باران) ارجاع میدهد.
جمعبندی و توضیح کامل اسباب الرعد
عبارت «اسباب الرعد» یک ترکیب وصفی یا اصطلاح علمی مستقل و پیشفرض در زبان فارسی به شمار نمیرود، بلکه از کنار هم قرار گرفتن دو واژه عربی تشکیل شده و معنای تحتاللفظی آن «علتها و عوامل پدیده رعد» است. در متون کهن فلسفی، تفسیری و طبیعیات (نظیر آثار ابنسینا یا ابوریحان بیرونی) این اصطلاح برای تبیین مکانیسم فیزیکی جو یا دلایل ماوراءطبیعی که باعث غرش ابرها و تندر میشوند، استفاده میشده است.
از دیدگاه علمی امروز، اسباب الرعد همان انبساط ناگهانی و شدید هوای اطراف کانال تخلیه الکتریکی (آذرخش) است که موجی صوتی و سهمگین ایجاد میکند. در فرهنگ قرآنی و اسلامی نیز، هرچند این ترکیب به صورت یکپارچه وجود ندارد، اما کلمه الرعد به عنوان نمادی از بیم و امید، قدرت بیپایان الهی و تسبیح تکوینی جهان آفرینش شناخته میشود که عظمت خالق را به بندگان یادآوری میکند.