یعنی چه
در فلسفه و کلام اسلامی، صفات ثبوتیه به اوصافی گفته میشود که یک کمال وجودی و ویژگی مثبت را برای پروردگار اثبات میکنند و نبود آنها نقص محسوب میشود. این صفات نشاندهنده هستی مطلق و کمال مطلق هستند، نه نفی یک عیب یا نقص؛ به همین دلیل به آنها صفات کمالیه یا صفات جمال نیز میگویند. نمونههای بارز آن شامل علم، قدرت، حیات و اراده است.
تلفظ
این ترکیب متشکل از واژه «صِفات» (جمع صِفَت) و «ثُبوتیّه» (صفت نسبی مؤنث از ریشه ثبوت) است.
به انگلیسی
در کلام و الهیات غربی برای اشاره به این اوصاف الهی از واژگان اثباتی و مثبت استفاده میشود.
به عربی
در منابع اصیل کلام اسلامی و فلسفه اسلامی، عیناً از همین تعابیر عربی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی و روان این اصطلاح شامل «اوصاف کمالی»، «صفات اثباتی» و «ویژگیهای جمالیه» است که پایداری و ثبوت کمال در ذات حق را میرسانند.
در قرآن
عین عبارت «صفات ثبوتیه» به عنوان یک اصطلاح انتزاعی در متن قرآن نیامده است، اما مفاهیم و مصادیق آن در قالب اسماء حسنی (مانند علیم، قدیر، حی و قیوم) به فراوانی یافت میشود. همچنین فیلسوفانی چون ملاصدرا، واژه «الإکرام» در آیه ۷۸ سوره الرحمن («ذِی الْجَلَالِ وَالْإِکْرَامِ») را اشاره به همین صفات ثبوتیه و کمالی میدانند.
نماد چیست
برای این اصطلاح الهیاتی و انتزاعی نماد مادی یا گرافیکی خاصی در فرهنگ عمومی وجود ندارد؛ اما در تفکر عرفانی، این صفات نماد و مظهر کمال، نور، وجودِ محض و تجلی رحمت و جمال پروردگار در جهان آفرینش به شمار میروند.
جمعبندی و توضیح کامل صفات ثبوتیه
صفات ثبوتیه در حقیقت اصطلاحی در کلام و فلسفه اسلامی است که به آن دسته از ویژگیهای خداوند اشاره دارد که کمالی از کمالات هستی را برای ذات الهی اثبات میکنند. این اوصاف که به صفات کمالیه و جمالیه نیز معروف هستند، مواردی نظیر علم، قدرت، حیات و اراده را در بر میگیرند و در تقابل مستقیم با صفات سلبیه (که نقصی را از خدا نفی میکنند) قرار دارند.
اگرچه خودِ این ترکیبِ اصطلاحی در متن قرآن مجید ذکر نشده، اما مصادیق عینی آن تحت عنوان اسماء حسنی در آیات متعددی بیان شدهاند. دانشمندان و متکلمان اسلامی این تفکیک را برای درک بهتر و دقیقتر ذات و صفات باریتعالی انجام دادهاند تا مرز میان کمالات ثبوتی و تنزیه الهی مشخص گردد.