معنی
این واژه دو معنای اصلی و متفاوت دارد؛ در زبان عامیانه و محاورهای امروز به معنی خفتن و خوابیدن (گاهی با لحن تحقیرآمیز) است و در زبان ادبی و کهن به معنای دزدیدن، قاپیدن و تصاحب ناگهانی چیزی به کار میرفته است.
یعنی چه
کپیدن در گفتار روزمره یعنی شخص در حالت نشسته یا افتاده، سنگین شود و به خواب برود. در کاربرد قدیمی نیز به معنای ستاندن و تصاحب سریع مال یا شیء دیگری بوده است.
تلفظ
این واژه به صورت کَپیدن تلفظ میشود که در آن حرف کاف مفتوح (کَ) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان پاسخ ۵ حرفی برای طراحان سؤال با راهنمای «خوابیدن عامیانه» یا «ربودن قدیمی» کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به دوگانگی معنایی واژه، در حالت عامیانه معادل افعالی چون crash یا sleep است و در مفهوم قدیمی سرقت و قاپیدن، معادل snatch یا grab قرار میگیرد.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این واژه بر حسب کاربرد شامل خفتن، خسبیدن و لم دادن (در معنای امروزی) و قاپیدن، دزدیدن، گرفتن و ستاندن (در معنای ادبی و قدیمی) است.
نماد چیست
واژه کپیدن بار نمادین یا اسطورهای خاصی در فرهنگ رسمی ندارد، اما در استعارههای عامیانه نمادی از بیحرکتی ناگهانی بدن یا سقوط در خواب سنگین، و در متون کهن نماد زبردستی در تصاحب و قاپیدن است.
جمعبندی و توضیح کامل کپیدن
واژه «کپیدن» از جمله کلماتی است که در طول تاریخ زبان فارسی دچار تحول معنایی جالبی شده است. در متون و اشعار کهن، مانند اشعار عنصری، این فعل کاملاً در معنای مثبت یا خنثای «ربودن، قاپیدن و به دست آوردن ناگهانی» به کار میرفته و ریشه در واژه کهن «کپ» به معنی گرفتن دارد که بعدها به شکل «قاپیدن» دگرگون شده است.
در سیر تکوین زبان و در لغتنامههای معتبری چون دهخدا، این واژه در معنای خوابیدن به عنوان یک «کلمه آهرمنی» (در برابر واژگان اهورایی مانند خوابیدن و خفتن) دستهبندی شده است؛ چرا که در ایران باستان برای رفتارهای موجودات پلید یا بیان مفاهیم با لحن تحقیرآمیز و عامیانه از افعال متفاوتی استفاده میشد. امروزه کاربرد ادبی آن فراموش شده و صرفاً در گفتار عامیانه به معنی به خواب رفتن سنگین یا چرت زدن استفاده میشود.