یعنی چه
آیه جزیه به آیه ۲۹ سوره توبه در قرآن اشاره دارد. این آیه به موضوع وضع و دریافت «جزیه» که یک مالیات سرانه و سالانه بود، از اهل کتاب (مانند مسیحیان، یهودیان و زرتشتیان) تحت حاکمیت دولت اسلامی میپردازد. این مالیات در ازای حفظ امنیت، جان، مال و آزادیهای مذهبی آنان و همچنین معافیتشان از شرکت در جهاد و نظاموظیفه دریافت میشد.
تلفظ
واژه اول «آیه» به صورت (āye) و واژه دوم «جِزیه» با کسر جیم، سکون زاء و فتح یاء به صورت (jez-ye) تلفظ میشود.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و مطالعات اسلامی بینالمللی، برای اشاره به این آیه از عبارات فوق استفاده میشود.
به عربی
در ادبیات فقهی و تفسیری جهان اسلام، این اصطلاح به همین صورت عربی شناخته میشود.
به فارسی
در ترجمههای تحتاللفظی یا کهن فارسی، جزیه را معادل «گزیت» (مالیات سرانه در ایران باستان)، «باج» یا «خراج سرانه» دانستهاند و این بخش از قرآن را آیه مالیات ذمیها معنا میکنند.
در قرآن
متن این آیه با عبارت «قَاتِلُوا الَّذِینَ لَا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ...» آغاز شده و با عبارت «حَتَّىٰ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ» پایان مییابد؛ این آیه مبنای فقهی روابط مالی حکومت اسلامی با اقلیتهای مذهبی موسوم به اهل ذمه است.
نماد چیست
در فقه سیاسی و تاریخ اسلام، این آیه نماد «عقد ذمه» یا همان پیمان شهروندی، امنیتی و مالی میان حاکمیت و اقلیتهای دینی است که چهارچوب حقوقی و تکالیف مالی آنان را مشخص میکرد.
جمعبندی و توضیح کامل ایه جزیه
«آیه جزیه» اصطلاحی فقهی و قرآنی است که به آیه ۲۹ سوره توبه اشاره دارد. این آیه وظیفه مالی و تکالیف حقوقی اهل کتاب (یهودیان، مسیحیان و زرتشتیان) ساکن در قلمرو اسلامی را مشخص میکند. بر اساس مفاد این آیه، غیرمسلمانان واجد شرایط با پرداخت مبلغی به نام جزیه، از حقوق شهروندی، امنیت اجتماعی و معافیت از خدمت نظامی بهرهمند میشدند.
از نظر ریشهشناسی، واژه جزیه در این آیه از ریشه عربی «ج ز ی» به معنای پاداش و کفایت گرفته شده است؛ هرچند بسیاری از زبانشناسان معتقدند این کلمه معرّب واژه فارسی کهن «گزیت» است که در دوران ساسانیان برای مالیات سرانه به کار میرفت. این آیه امروزه یکی از مباحث کلیدی در بررسی تاریخ حقوق، نظام مالیاتی اسلام کلاسیک و روابط میاندینی به شمار میرود.