یعنی چه
واژه القلندیس دو کاربرد کاملاً متفاوت دارد: در متون کهن و طب سنتی به معنای نوعی زاج سیاه (زاج الاساکفه) است که دباغان و کفاشان برای سیاه کردن پوست و چرم از آن استفاده میکردند. در کاربرد دوم، اسم خاص جغرافیایی و نام دهی قدیمی در بخش اسکو شهرستان تبریز است که امروزه محلهای تاریخی در شهر سردرود به شمار میرود.
تلفظ
این واژه در متون کهن به صورت الْقَلَنْدِیس (al-qalandīs) تلفظ میشود و شکل بدون حرف تعریف آن نیز «قَلَنْدِیس» است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۸ حرف دارد و به عنوان معادل زاج سیاه یا نام مکانی در آذربایجان شرقی شناخته میشود.
به انگلیسی
برای مفهوم شیمیایی آن از اصطلاحات قدیمی مانند black vitriol یا copperas استفاده میشود و برای نام جغرافیایی به صورت Al-Qalandis یا Alandiz نگاشته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی مستقیم این واژه در بخش اسم عام، «زاج سیاه» و «زاج کفشدوزان» است و در گویش محلی آذربایجان برای نام مکان، به صورت «آلاندیز» تلفظ میشود.
در قرآن
واژه القلندیس یک لفظ معرب یا دخیل قدیمی است و هیچگونه کاربرد، ریشه یا پیشینهای در آیات قرآن کریم ندارد.
نماد چیست
این کلمه در فرهنگ نمادها معنای اصطلاحی خاصی ندارد؛ اما در بستر صنایع دستی کهن، نمادی از ابزار دباغی سنتی است و در بستر جغرافیایی، به دلیل وجود اماکن مذهبی و مزار پیربابا در آن محله، نمادی از قدمت تاریخی منطقه اسکو و سردرود محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل القلندیس
واژه القلندیس (یا قلندیس) اثری دوگانه در لغتنامههای فارسی برجای گذاشته است. از یک سو، این واژه در متون کهن پزشکی، داروشناسی و صنعت سنتی به عنوان معرب کلمهای احتمالا یونانی به کار رفته و به معنی «زاج سیاه» یا زاج الاساکفه است که در چرمسازی و کفشدوزی برای تیره کردن پوست کاربرد داشته است. شکل دیگر نوشتاری آن در این کاربرد «قلقدیس» ثبت شده است.
از سوی دیگر، القلندیس یک اسم خاص جغرافیایی در استان آذربایجان شرقی است. این نام متعلق به دهی قدیمی در بخش اسکو شهرستان تبریز در مسیر شوسه مراغه به تبریز بوده که امروزه توسعه یافته و به عنوان یکی از محلههای تاریخی و کهن شهر سردرود شناخته میشود و در زبان محلی به آن آلاندیز نیز میگویند.