معنی
تمسخر به معنای سخریه، ریشخند کردن، استهزا، خوار شمردن و دست انداختن کسی یا چیزی است؛ بهطوری که مایهٔ خنده، سرگرمی یا تحقیر دیگران در جمع شود.
یعنی چه
در زبان عامیانه و کاربرد روزمره، این واژه یعنی رفتاری که در آن فرد یا گروهی با گفتار، رفتار یا اشارات خود، شخص دیگری را مضحکه قرار میدهند و به او میخندند.
مترادف
واژههای فوق در بافتهای زبانی مختلف میتوانند به عنوان هممعنی و مترادف این کلمه به کار روند.
متضاد
کلمات فوق مفاهیمی معکوس دارند و بر پایه حفظ حرمت و ارزشگذاری مثبت بر دیگران استوارند.
هم خانواده
این کلمات همگی از ریشه واژگانی یکسانی مشتق شدهاند یا با آن پیوند معنایی نزدیکی دارند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی به صورت تَمَسْخُر (با فتح ت و م، سکون س و خ) میباشد.
در جدول
در معماها و جداول کلمات متقاطع، کلمه تمسخر دقیقاً ۵ حرف دارد و واژههای مشابهی چون سخریه نیز ممکن است به کار روند.
به انگلیسی
این واژهها در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم استهزا و رفتارهای تحقیرآمیز کاربرد دارند.
به عربی
واژههای فوق معادلهای دقیق و پرکاربرد این مفهوم در زبان عربی هستند.
به فارسی
این کلمه گرچه ریشه عربی (سخر) دارد، اما ساختار باب تفعل آن («تَمَسْخُر») مصدری ساختهشده و ابداعی است که در زبان فارسی پدید آمده و از سدههای ششم و هفتم هجری در متون معتبر ادبی فارسی کاربرد فراوان یافته است. معادل اصیل فارسی آن ریشخند است.
در قرآن
عین واژه «تمسخر» در قرآن نیامده، اما ریشه آن مانند کلمات «یَسْخَرْ» و «سُخْریاً» مکرر ذکر شده است. برای نمونه در آیه ۱۱ سوره حجرات آمده است: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَىٰ أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ» که مؤمنان را به شدت از مسخره کردن یکدیگر بازمیدارد. همچنین در آیات ۲۹ و ۳۰ سوره مطففین به رفتار مجرمان در خندیدن و اشارات چشم و ابرو (تغامز) برای تمسخر مؤمنان اشاره شده است.
نماد چیست
در فرهنگ نمادها و هنرهای نمایشی، تصویر دلقک، ماسکهای تئاتر کمدی با خندههای افراطی، و در ادبیات کلاسیک رفتار پوزخند و نیشخند به عنوان نشانههای بصری و رفتاری تمسخر شناخته میشوند.
جمعبندی و توضیح کامل تمسخر
واژه تمسخر بیانگر یک رفتار اجتماعی ناپسند است که در آن فرد یا گروهی با ابزار زبان، اشارات بدن یا رفتارهای کنایهآمیز، دیگران را مایه خنده و تحقیر قرار میدهند. این کلمه با اینکه از ریشه عربی «سخر» مشتق شده، اما ساختار فعلی آن یک مصدر منحوت و ساختهشده در بستر زبان فارسی است که از قرنها پیش در ادبیات و متون کهن ما ریشه دوانده است.
در دیدگاه اخلاقی و مذهبی، به ویژه در آموزههای قرآنی، این رفتار به شدت نکوهش شده و از آن به عنوان عاملی برای تخریب روابط انسانی و بروز کینه یاد شده است. معادلهای فارسی اصیلی مانند ریشخند نشان میدهند که فرهنگ ما همواره نسبت به این پدیده توجه داشته و در پی جایگزینی رفتارهای مبتنی بر تکریم و احترام به جای رفتارهای تحقیرآمیز بوده است.