فام خرد توختم یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل فام خرد توختم

عبارت «فام خرد توختم» که در برخی نسخه‌های شاهنامه فردوسی به صورت «وام خرد توختم» نیز ضبط شده، یک اصطلاح کنایی و بسیار عمیق در ادب پارسی است. واژه «فام» یا «وام» در زبان پهلوی به معنی قرض، دین و تکلیف است و «توختن» به معنای پرداخت کردن و تسویه کردن؛ بنابراین عبارت روی‌هم‌رفته به معنای «بدهی عقل خود را پرداخت کردم» می‌باشد.

فردوسی بزرگ این عبارت را در بیتی معروف به کار برده تا نکوهشی بر غرور علمی و ادعای بی‌نیازی از آموختن باشد: «چو گویی که وام خرد توختم / همه هرچه بایستم آموختم | یکی نغز بازی کند روزگار / که بنشاندت پیش آموزگار». این مفهوم به ما یادآور می‌شود که مسیر دانایی هیچ‌گاه پایان نمی‌پذیرد و هر زمان که انسان تصور کند همه چیز را آموخته، روزگار درس جدیدی به او خواهد داد.