یعنی چه
مسطار در زبان و ادبیات کهن دو معنای اصلی دارد: نخست، ابزاری سنتی (معمولاً ساختهشده از مقوا و نخ) که خطاطان زیر کاغذ قرار میدادند و با فشار دست، خطوط صافی برای نگارش ایجاد میکردند. دوم، به شراب نو، غلیظ، نارس یا ترشمزهای گفته میشود که هنوز کاملاً کهنه و تخمیر نشده است.
تلفظ
این واژه بسته به معنای آن دو تلفظ رایج دارد؛ در معنای ابزار خطکشی و ماله بنایی معمولاً به کسر میم (مِسطار) و در معنای شراب تازه انگور به ضم میم (مُسْطار) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، کلمه «مسطار» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «ابزار خطکشی سنتی»، «شراب نو و ترش» یا «نوعی ابزار صافکاری در بنایی» به کار میرود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
برای معادلسازی این واژه در انگلیسی باید به سیاق متن توجه کرد؛ اگر منظور ابزار هدایت خط باشد از اصطلاحاتی مانند Ruling board یا Ruling device استفاده میشود و اگر منظور شراب نارس باشد، واژه تخصصی Must یا ترکیب Young wine به کار میرود.
به فارسی
برابرهای فارسی این واژه در بخش ابزار شامل «خطکش»، «مسطر» و «ماله» است و در بخش نوشیدنیها با تعابیری چون «مِی نو»، «باده تازه» و «شراب نارس» مترادف است.
در قرآن
عین واژه «مسطار» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، همخانوادههای اشتقاقی آن از ریشه (س ط ر) مانند «یَسْطُرُونَ» (قسم به آنچه مینویسند) در سوره قلم و «مَسْطُوراً» (نوشته شده) در سوره اسراء بارها دیده میشوند.
نماد چیست
در اشعار کلاسیک فارسی (مانند دیوان حافظ و خاقانی)، مسطار در معنای اول نمادی از راستی، هدایت و از بین بردن کجیها در مسیر زندگی یا نگارش است. در معنای دوم نیز به عنوان نمادی از شور آغازین، ناپایداری و مستی ناب و پرانرژی جلوه میکند.
جمعبندی و توضیح کامل مسطار
واژه «مسطار» از جمله کلمات ظریف و چندبعدی در ادبیات و لغتنامههای کهن است که دو قلمرو کاملاً متفاوت را پوشش میدهد. از یک سو در هنر خوشنویسی و کتابت، به ابزار خلاقانهای اشاره دارد که کجی خطوط را اصلاح میکرد و به متن نظم میبخشید و از سوی دیگر در فرهنگ بادهشناسی قدیم، به شراب نو و تخمیرنشدهای گفته میشد که طعمی ترش و جوشوخروشی اولیه داشت.
ریشه این کلمه در معنای خطکشی به واژه عربی «سطر» بازمیگردد، اما پژوهشگران معتقدند در معنای شراب، احتمالاً یک وامواژه معرب از واژه لاتین Mustum است که به مرور زمان وارد زبان فارسی شده است. امروزه این کلمه بیشتر در حل جدولها و بررسی متون ادبی کاربرد دارد.