یعنی چه
الخرزه واژهای عربی است که در معنای اصلی خود به هر نوع دانه، مهره یا سنگ کوچک سوراخدار گفته میشود که در نخ کشیده میشود (مانند دانه تسبیح یا مهرههای زینتی). همچنین در کالبدشناسی قدیم، به هر یک از مهرههای ستون فقرات انسان یا حیوان «خرزة الظهر» میگفتند. در فرهنگ کهن فارسی و متون هجو نیز گاهی در معنایی عامیانه و متفاوت به کار رفته است.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت «اَلْخَرَزَة» (با فتح خاء و راء) تلفظ میشود. در صورت اضافه شدن به کلمات دیگر یا وقف، ممکن است تلفظ انتهای آن تغییر کند.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، واژه «الخرزه» دقیقاً یک کلمه ۶ حرفی است که به عنوان معادل عربی مهره یا دانه تسبیح شناخته میشود.
به انگلیسی
بسته به زمینه متن، در معنای مهرههای تسبیح و زیورآلات از واژه Bead و در معنای پزشکی و کالبدشناسی برای مهره پشت از واژه Vertebra استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است؛ «الخرزة» شکل معرفه و مفرد آن است و جمع یا اسم جنس آن به صورت «الخرز» به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق کلمه الخرزه در زبان فارسی واژههایی نظیر «مهره»، «دانه زینتی»، «نگین» و «فقره» (مهره پشت) است. در ادبیات عامیانه و کهن فارسی، معنای رکیک و متفاوتی نیز برای آن ثبت شده است.
در قرآن
واژه «الخرزه» یا «خرزة» به صورت مستقیم در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ اما ریشه و خود این ماده در متون دینی و روایی مشهور نظیر نهجالبلاغه کاربرد دارد؛ مانند خطبه ۱۴۶ که در آن جایگاه رهبر به نخ تسبیح و مردم به مهرهها (الخرز) تشبیه شدهاند.
نماد چیست
در فرهنگ عامیانه خاورمیانه، «الخرزة الزرقاء» (مهره آبی) نماد دفع چشمزخم و انرژیهای منفی است. همچنین در تاریخ قدیم (عهد ساسانی و عرب جاهلی)، اصطلاح «خرزات الملک» رواج داشت؛ مهرههایی که هر سال به تاج پادشاه اضافه میشد و نماد سالهای حکومت و قدرت او بود.
جمعبندی و توضیح کامل الخرزه
واژه «الخرزه» یک اسم جنس عربی به همراه الف و لام تعریف است که ریشه در سه حرف (خ-ر-ز) به معنای سوراخ کردن، به بند کشیدن و دوختن چرم دارد. این واژه در زبان عربی فصیح به دو معنای عمده کاربرد دارد: نخست به معنی مهرههای ریز، دانه تسبیح و سنگهای زینتیِ سوراخداری که در یک رشته نخ قرار میگیرند، و دوم در کالبدشناسی به عنوان مهرههای ستون فقرات انسان یا حیوان.
این واژه اگرچه به طور مستقیم در قرآن کریم ذکر نشده، اما در احادیث و متون کهن اسلامی نظیر نهجالبلاغه برای توصیف انسجام و پیوستگی جامعه (مانند دانههای یک تسبیح) به کار رفته است. همچنین در فرهنگ عامیانه خاورمیانه، مفهوم مهره آبی رنگ (چشمنظر) با عنوان «الخرزة الزرقاء» برای دفع چشمزخم شناخته میشود.
در زبان و ادبیات فارسی، کلمه «خرزه» مسیر متفاوتی را در لایههای عامیانه طی کرده است؛ به طوری که در برخی فرهنگهای کهن مانند برهان قاطع و متون هجوی، به عنوان اصطلاحی عامیانه و رکیک برای اشاره به آلت تناسلی مردانه به کار رفته است. بنابراین معنی کلمه کاملاً وابسته به متن و زبان مورد استفاده است.