یعنی چه
ترکیب حرمان و حسرت بیانگر حالتی روحی و روانی است که در آن فرد نه تنها از رسیدن به مطلوب، روزی یا وصال محروم گشته (حرمان)، بلکه به خاطر این فقدان و فرصتهای از دست رفته دچار غم، ندامت و دلسوختگی عمیق (حسرت) شده است. این واژه حالتی معمولی و کلاسیک دارد و نمایانگر بالاترین حد اندوه از ناامیدی است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «حرمان و حسرت» دقیقاً یک پاسخ ۱۰ حرفی است. بسته به طراح جدول، کلمات مترادف تکواژهای نظیر محرومیت، بینصیبی، نومیدی، افسوس، دریغ یا پشیمانی نیز ممکن است مد نظر باشند.
به انگلیسی
برای انتقال حس دقیق این ترکیب در زبان انگلیسی، واژه deprivation یا loss برای حرمان، و واژههای regret، longing یا sorrow برای حسرت استفاده میشوند.
به عربی
هر دو کلمه ریشه اصیل عربی دارند. حرمان از ریشه (ح ر م) به معنی منع و محرومیت، و حسرت از ریشه (ح س ر) به معنی عریان شدن از توان و آشکار شدن اندوه است.
به فارسی
معادلهای پارسی سره و روان برای این ترکیب شامل «بینصیبی و دریغ»، «ناکامی و افسوس» یا «بیبهرگی و پشیمانی» است که نشاندهنده دستخالی ماندن و غمگین شدن بر گذشته است.
در قرآن
کلمه حسرت بارها در قرآن برای توصیف احوال منکران در قیامت آمده است؛ مانند «یَوْمَ الْحَسْرَةِ» (روز حسرت) در آیه ۳۹ سوره مریم و «یَا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ» در سوره یس. خود واژه حرمان در قرآن نیست، اما همخانواده آن مانند «المحروم» (بیبهره) در آیه ۱۹ سوره ذاریات برای کسانی که از رزق کافی محرومند به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل حرمان و حسرت
ترکیب «حرمان و حسرت» از دو واژه با ریشه عربی تشکیل شده که در زبان فارسی پیوندی ناگسستنی یافتهاند. حرمان به جنبه بیرونی و مادیِ از دست رفتن یک فرصت، نعمت یا وصال اشاره دارد؛ در حالی که حسرت به جنبه درونی، عاطفی و روانی آن یعنی آه، افسوس و ندامتی که پس از آن محرومیت بر جان انسان مینشیند، دلالت میکند.
در ادبیات کلاسیک و عرفانی ایران، این ترکیب نمادی از ناکامی عمیق انسان در مسیر عشق یا کمال، و تجسم درد جانکاه فاصله افتادن میان عاشق و معشوق است. گزیدن انگشت حسرت به دندان یا کشیدن آه سرد، از نشانههای فیزیکی این حالت به شمار میرود که مکرراً در اشعار شاعران بزرگ تصویر شده است.