یعنی چه
چیر گشتن یک فعل مرکب ادبی و کهن در زبان فارسی است که از ترکیب دو جزء «چیر» (به معنی پیروز و چیره) و «گشتن» (در معنای پیشین خود یعنی شدن و گردیدن) ساخته شده است. این عبارت به معنای دست یافتن بر موقعیت، فائق آمدن بر مشکلات یا شکست دادن رقیب و دشمن به کار میرود.
تلفظ
این واژه به صورت «چیر گَشتَن» تلفظ میشود. واژهٔ چیر با مصوت بلند «ای» و گشتن با فتحه روی حرف گاف خوانده میشود.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول، عباراتی نظیر «پیروز شدن» یا «غالب آمدن» به عنوان راهنما قرار میگیرند که پاسخ ۷ حرفی آن «چیر گشتن» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به بافت متن میتوان از افعالی که مفهوم غلبه، تسلط و پیروزی را میرسانند استفاده کرد.
به عربی
در متون عربی و ترجمههای کهن، افعالی از ریشه غلب و ولی برای رساندن مفهوم چیرگی استفاده میشوند.
به فارسی
مترادفهای این واژه در زبان فارسی امروزی شامل چیره شدن، پیروز گشتن، غلبه کردن، فائق آمدن، تسلط یافتن و فاتح شدن است. متضاد آن نیز مغلوب شدن، شکست خوردن و تسلیم شدن میباشد.
نماد چیست
در فرهنگ و ادبیات حماسی و عرفانی ایران (مانند شاهنامه فردوسی)، چیر گشتن نمادی از غلبه نیروی خیر بر شر، اراده بر تنبلی، و به ویژه پیروزی عقل و خرد بر خواهشهای نفسانی و هوای نفس است.
جمعبندی و توضیح کامل چیر گشتن
واژهٔ «چیر گشتن» یک فعل مرکب اصیل و کهن فارسی است که از ترکیب واژهٔ پهلوی «چیر» (به معنی غالب و فاتح) و فعل «گشتن» (در معنای تاریخیِ شدن) پدید آمده است. این اصطلاح اگرچه در زبان گفتاری و روزمره امروز کمتر شنیده میشود، اما در متون نظم و نثر کلاسیک فارسی، شاهکارهای حماسی و همچنین ترجمههای کهن قرآن کریم (در برابر واژگانی چون غلب و استولی) کاربرد فراوانی داشته است.
این عبارت دقیقاً مفهوم غلبه همهجانبه، فائق آمدن بر سختیها و شکست دادن حریف را بازگو میکند. در فرهنگ ایرانی، این تعبیر فراتر از یک پیروزی نظامی یا مادی، نمادی از ایستادگی، پیروزی راستی بر دروغ و تسلط اراده و خرد انسانی بر تاریکیها و وسوسههای درونی به شمار میرود.