یعنی چه
باطیه در لغت به معنی کاسه یا آوند بزرگ شیشهای یا سفالی گشاددهانه است که در مجالس کهن آن را پر از نوشیدنی یا شراب میکردند و با پیالههای کوچکتر از آن برمیداشتند. در علم نجوم قدیم نیز نام یکی از صورتهای فلکی نیمکره جنوبی آسمان (صورت فلکی پیاله) است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [باطِیه / bāṭiya] است که گاهی در متون کهن به صورت باطئه نیز ضبط و نگارش شده است.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، این واژه معمولاً در پاسخ به راهنماهایی همچون «کاسه بزرگ»، «ظرف شراب کهن» یا «صورت فلکی پیاله» به کار میرود و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به متن کاربرد، برای معنای لغوی از عباراتی مانند Large wine bowl استفاده میشود و در اصطلاح نجومی معادل Crater است.
به فارسی
معادلهای اصیل و واژههای جایگزین فارسی آن شامل کلماتی چون بادیه، قدح، جام، ساتگینی و خنور است. برخی از زبانشناسان معتقدند خود واژهٔ باطیه شکل معرب (عربیشده) کلمه فارسی «بادیه» یا «پاتیله» است.
در قرآن
واژه باطیه در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما در متون حدیثی، اشعار کهن و معاجم کلاسیک عربی به عنوان ظرف نوشیدنی و بزم کاربرد فراوان دارد.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک و فرهنگ کهن، باطیه نمادی از بزم، مجالس شاهانه، سخاوت و مهماننوازی است. به دلیل گنجایش زیاد آن، نشانه فراوانی نعمت و پیالههای لبریز در مجالس عشرت به شمار میرفته است.
جمعبندی و توضیح کامل باطیه
واژه «باطیه» از جمله کلمات کهن و ظریف در ادبیات کلاسیک و نجوم قدیم است. این کلمه در اصل به معنای کاسه، قدح یا ظرف بزرگ سفالی و شیشهای گشاددهانه است که در مجالس کهن پر از مایعات و شراب میشد تا با پیالههای کوچکتر از آن برداشت کنند. اگرچه ریشه دقیق آن مورد بحث است، اما بسیاری از زبانشناسان آن را معرب کلمه فارسی «بادیه» یا «پاتیله» میدانند.
یکی از زیباییهای ادبی این واژه در تفاوت آن با «بادیه» (به معنی بیابان) نمایان میشود؛ همانطور که مولوی در بیت مشهور خود میفرماید: «آن یکی شیری است اندر بادیه / وآن دگر شیری است اندر باطیه» که شیر اول، شیر درنده بیابان و شیر دوم، عکس نقشبسته بر روی کاسه شراب است. این واژه امروزه در زبان عامیانه کاربردی ندارد، اما در حل جدول و درک شعر کهن بسیار ارزشمند است.
علاوه بر کاربرد لغوی، باطیه در نجوم گذشته نام صورت فلکی پیاله (Crater) در نیمکره جنوبی آسمان بوده و در شعر فارسی همواره به عنوان نمادی از بزم، سخاوت، مجلسآرایی و فراوانی نوشیدنی در محافل به کار میرفته است.