یعنی چه
الشطار کلمهای عربی و جمع «شاطر» است. این واژه در طول تاریخ معانی متعددی به خود گرفته است؛ از یک سو به افراد بسیار باهوش، زیرک و عیارانی که راه میانبر را انتخاب میکنند اطلاق میشده و از سوی دیگر در ادبیات عامه به معنای اوباش، چاقوکشان و افراد نافرمان و دوریگزین از حق به کار رفته است. همچنین در تاریخ ایران به پیکها و قاصدان پیاده و تندرو درباری نیز شاطر میگفتند.
تلفظ
این کلمه در زبان عربی به صورت «اَشْ-شُطّار» (با تشدید روی حروف شین و طاء) تلفظ میشود. در خوانش فارسی نیز معمولاً به صورت الشُّطّار تلفظ میگردد.
در جدول
کلمه الشطار دقیقاً از ۶ حرف (ا-ل-ش-ط-ا-ر) تشکیل شده است و در جداول کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخی برای مفاهیم عیاران، رندان یا زیرکان کاربرد دارد.
به عربی
در عربی امروز «شاطر» بیشتر به معنی باهوش و زرنگ است، اما کلمه کلاسیک «الشطار» در متون قدیمی عربی اغلب معادل العیارون یا الفتاکون (افراد بیباک و قانونگریز) میآمد.
به فارسی
معادلهای فارسی این واژه شامل زیرکان، عیاران، رندان، و لوتيان است. در بافت تاریخی دوران صفوی و قاجار نیز به عنوان «پیادهپیک» یا قاصد تندرو شناخته میشد.
در قرآن
کلمه «الشطار» یا مفرد آن «شاطر» در قرآن کریم ذکر نشده است. با این حال، کلمات همریشه با آن مانند «شَطْر» (به معنی جهت، سو یا نصف) در آیاتی مانند «فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ» وجود دارد.
نماد چیست
در متون عرفانی (مانند فرقه شطاریه) این کلمه نماد سالک چالاک و بیباکی است که راههای طولانی را با تیزهوشی سریعتر طی میکند. در ادبیات عامه و اجتماعی، نماد عیاری، رندی، قانونگریزی و اوباشگری مرزی میان خیر و شر است.
جمعبندی و توضیح کامل الشطار
واژه «الشطار» که جمع کلمه «شاطر» است، ریشه در زبان عربی (ش-ط-ر) دارد و سرگذشت معنایی بسیار جالب و دوگانهای را طی کرده است. در معنای لغوی و اولیه، به کسی اطلاق میشده که از خانواده یا حق فاصله گرفته و راه خود را میرود؛ به همین سبب در ادبیات عامه گاه به معنای اوباش، راهزنان و افراد نافرمان به کار میرفته است. از سوی دیگر، به دلیل چابکی و ذکاوت این افراد، معنای زیرکی، عیاری و تیزهوشی نیز از آن برداشت شده است.
در تاریخ ایران به ویژه دوران صفویه و قاجاریه، واژه شاطر تغییر کاربری داد و به قاصدان و پیکهای پیاده و بسیار تندرو درباری گفته میشد که لباسهای خاصی به تن میکردند. همچنین در تصوف، فرقه «شطاریه» این نام را به عنوان نمادی از سلوک سریع و بیباکانه به سوی مقصود انتخاب کردند. بنابراین الشطار طیف وسیعی از مفاهیم منفی (مانند راهزنی) تا مثبت و کاربردی (مانند چالاکی و باهوشی) را در بر میگیرد.