یعنی چه
«یغوث» در اصطلاح تاریخی و قرآنی، نام یکی از معبودها و بتهای پنجگانهٔ بزرگ قوم حضرت نوح (ع) است. این واژه در اصلِ لغت از ریشهٔ عربی «غوث» گرفته شده و به معنای «فریادرس»، «یاریدهنده» یا «کسی که به او استغاثه میشود» است؛ اما به عنوان اسم خاص برای آن بت به کار رفته است.
تلفظ
این کلمه به فتح یاء و ضم غین به صورت «یَغوث» (یا یَغوثُ به عنوان اسم غیرمنصرف در عربی) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنماهایی همچون «بت قوم نوح»، «بتی در زمان حضرت نوح» یا «بتی به شکل شیر در جاهلیت»، واژه ۴ حرفی «یغوث» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به صورت نام خاص (Proper Noun) و معمولاً با نگارش Yaghuth یا Yaghūth مکتوب میشود و در توصیف آن عبارت «an idol worshipped by the people of Noah» میآید.
به عربی
در زبان عربی این واژه به عنوان اسم عَلَمِ ممنوع من الصرف (بدون تنوین) به کار میرود و در فرهنگهای لغت عربی به عنوان «صنم من أصنام قوم نوح أو قبیلة مذحج» تعریف میشود.
به فارسی
از آنجا که «یغوث» یک اسم خاص خارجی (عربی/باستانی) است، معادل مستقیم فارسی ندارد؛ اما اگر ریشهٔ لغوی آن لحاظ شود، به معنای «فریادرس» و «مددکار» برگردان میشود.
در قرآن
این کلمه دقیقاً یکبار در قرآن کریم، در آیه ۲۳ سوره مبارکه نوح آمده است: «وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا وَلَا يَغُوثَ وَيعُوقَ وَنَسْرًا». این آیه گویای آن است که بزرگان قوم نوح، مردم را به ایستادگی بر پرستش این بتها دعوت میکردند.
جمعبندی و توضیح کامل یغوث
واژه «یغوث» پیش از آنکه نام یک بت باشد، در ریشه لغوی عربی خود (از ثلاثی مجرد غوث) به معنای فریادرس و یاریکننده است. بر اساس روایات تاریخی و تفاسیر لغتنامههای معتبری چون دهخدا، یغوث در ابتدا نام مردی صالح و نیکوکار در میان قوم حضرت نوح (ع) بود. پس از درگذشت او، مردم به پاس خدمات و یادبودش تندیسی از او ساختند که این مجسمه با گذشت نسلها و رسوخ جهالت، تغییر ماهیت داد و به یکی از پنج بت بزرگ و مورد احترام آن قوم تبدیل شد.
این بت در دوران جاهلیت شبهجزیره عربستان نیز بازسازی شد و در میان برخی قبایل عرب مانند قبیله مَذحِج و هَمْدان در یمن پرستش میشد. در اساطیر و نشانهشناسی بتهای عرب جاهلی، یغوث را معمولاً به شکل «شیر» میساختند که نمادی از قدرت، شجاعت و حاکمیت بود.
در فرهنگ اسلامی و سنت تفسیری قرآن، نام یغوث در کنار بتهای دیگری چون ود، سواع، یعوق و نسر، به عنوان نماد آشکار شرک، بتپرستی و انحراف بشر از مسیر توحید شناخته میشود. این واژه یادآور دورانی است که انسانها به جای استغاثه به درگاه خداوند (غیاث المستغیثین)، به مجسمههای ساخته دست خود متوسل میشدند.