یعنی چه
«عاتق الثریا» در اصطلاح نجوم اسلامی و باستان، نام ستارهای در صورت فلکی برساوش (Perseus) است. در باور ستارهشناسی قدیم عرب، دست گشودهٔ خوشهٔ پروین تا این ناحیه از آسمان امتداد داشته و این ستاره به عنوان کتف یا شانهٔ آن تصویر میشده است. در ادبیات نیز گاه به عنوان استعارهای از اوج بلندی و مقام رفیع به کار میرود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب مضاف و مضافالیه به صورت عاتِقُ الثَّریا (با ضمه قاف و تشدید ثاء) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این پرسش که به ستاره شانه پروین یا ستارهای در برساوش اشاره دارد، «عاتق الثریا» با ۱۰ حرف یا به صورت مخفف «عاتق» با ۴ حرف است.
به انگلیسی
در نجوم مدرن بینالمللی، نام این ستاره دقیقاً از تلفظ عربی آن وام گرفته شده و به صورت Atik ثبت شده است. نام علمی و کاتالوگی آن نیز غالباً «اومیکرون برساوش» است.
به فارسی
معادل تحتاللفظی و دقیق این اصطلاح نجومی در زبان فارسی، «شانهٔ پروین» یا «کتفِ ثریا» است که به موقعیت استعاری ستاره در آسمان اشاره دارد.
در قرآن
ترکیب «عاتق الثریا» و حتی واژهٔ مفرد «ثریا» در متن قرآن کریم ذکر نشدهاند؛ هرچند مفهوم ستارگان به صورت کلی بارها آمده و در احادیث مشهور نبوی به نام ثریا اشاره شده است.
نماد چیست
در ستارهبینی و احکام نجوم باستان، به دلیل قرار گرفتن در صورت فلکی برساوش، این ستاره نمادی از شجاعت، ماجراجویی و خطرات ناگهانی بود. در ادبیات منظوم نیز کنایه از بالاترین نقطهٔ آسمان و مرتبهای بسیار رفیع و دستنیافتنی است.
جمعبندی و توضیح کامل عاتق الثریا
واژه «عاتق الثریا» یک اصطلاح اصیل و کهن در علم نجوم اسلامی و عربی است که از دو واژه «عاتق» به معنای شانه یا محل اتصال دوش و گردن، و «الثریا» به معنای خوشه ستارهای پروین تشکیل شده است. در باور اخترشناسان قدیم، این ترکیب به ستارهای در صورت فلکی برساوش (Perseus) اطلاق میشد که گویی روی شانه خوشه پروین قرار گرفته است.
این ستاره در نجوم جدید با نام علمی «اومیکرون برساوش» شناخته میشود و نام بینالمللی آن یعنی Atik، تغییریافته و وامگرفته از همان واژه عاتق فارسی/عربی است. علاوه بر کاربرد دقیق علمی در کتب نجومی قدیمی مانند آثار صوفی رازی، این اصطلاح در ادبیات مکتوب نیز به عنوان استعارهای برای توصیف اوج آسمان، مقام بسیار بلندمرتبه و اهداف دوردست و دستنیافتنی به کار رفته است.