یعنی چه
این اصطلاح در لغت به معنی «دستِ درازتر» است، اما در کاربرد کنایی و اصطلاحی به معنای داشتن تسلط، توانایی فراوان، قدرت و زبردستی در انجام یک کار یا علم به کار میرود؛ به طوری که وقتی میگویند کسی در کاری ید طولا دارد، یعنی در آن موضوع بسیار استاد و ماهر است.
مترادف
تلفظ
این ترکیب از دو واژه عربی «یَد» (به فتح یاء و سکون دال) به معنی دست و «طُولیٰ» (به ضم طاء و الف مقصوره) به معنی درازتر تشکیل شده است که در فارسی معمولاً به صورت «یَدِ طولا» تلفظ و نگارش میشود.
در جدول
پاسخ دقیق و ۶ حرفی برای پرسشهای جدولی مانند «مهارت و زبردستی» یا «کنایه از تسلط فراوان در کار»، خود واژه «ید طولا» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم این اصطلاح از واژگانی که بر تخصص، تسلط و برتری دلالت دارند استفاده میشود. باید توجه داشت که ترجمه آن به کلمه شیمیایی Iodine (ید) یک خطای فاحش نرمافزاری است.
به فارسی
برگردان دقیق یا معادلهای اصیل فارسی این کنایه شامل واژههایی چون چیره-دست، کارآمد، استاد، زبردست و داشتن دستِ بالا در انجام امور است.
در قرآن
ترکیب وصفی «ید طولا» در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، کلمه «یَد» بارها به عنوان استعاره از قدرت و نعمت (مانند آیه ۱۰ سوره فتح: یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیْدِیهِمْ) به کار رفته است. همچنین ریشه واژه «طولا» در آیاتی مانند آیه ۳۷ سوره اسراء (وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا) به معنی بلندی دیده میشود.
نماد چیست
ید طولا در فرهنگ و ادبیات نمادی از قدرت فراوان، احاطه کامل بر یک موضوع، برتری نسبت به دیگران در یک زمینه خاص و توانایی گرهگشایی از مشکلات پیچیده است.
جمعبندی و توضیح کامل ید طولا
اصطلاح «ید طولا» (یا ید طولیٰ) یک ترکیب وصفی عربی است که از دو جزء «ید» به معنی دست و «طولا» به معنی درازتر تشکیل شده است. این عبارت در زبان و ادبیات فارسی معنایی کنایی و مجازی به خود گرفته و برای اشاره به اشخاصی استفاده میشود که در یک تخصص، علم، هنر یا مهارت به درجه استادی و تسلط کامل رسیدهاند و به اصطلاح دستِ بالا را دارند.
از نظر نگارشی باید توجه داشت که چون کلمه «طولی» خود صفت تفضیلی است و معنای «ـتر» را در خود دارد، استفاده از ترکیبهایی مانند «ید طولانیتر» یا «ید طولاترین» از نظر دستوری نادرست و حشو محسوب میشود و شکل صحیح کاربرد آن همان «ید طولا داشتن» است.
این عبارت اگرچه ریشه قرآنی مستقیم ندارد، اما به دلیل کاربرد فراوان کنایات مربوط به «دست» در زبان عربی و ادبیات کلاسیک فارسی، جایگاه ویژهای در میان مردم یافته و به عنوان نمادی از تبحر، زبردستی و توانمندی همهجانبه شناخته میشود.