یعنی چه
ارغنون دستی به نوعی ساز بادی مکانیکی و قدیمی از خانوادهٔ ارگها گفته میشود که ابعاد کوچکی دارد. این ساز با چرخاندن یک دستهٔ هندلی مکانیکی یا فشردن دَمهای دستی، هوا را در لولههای خود به جریان میاندازد و نواخته میشود. در گذشته به ارگهای کوچکِ قابل حمل نیز اطلاق میشده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «اَرْغَنونِ دَسْتی» است. واژه ارغنون معرب کلمه یونانی است که با فتح همزه، سکون را و غین خوانده میشود.
در جدول
در حل جدولهای متقاطع، پاسخ این اصطلاح با توجه به تعداد حروف خواسته شده معمولاً «ارغنون دستی»، «ارگ دستی» یا «ارغون» است. این کلمه بدون احتساب فاصله دقیقاً ۱۰ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این ساز قدیمی و مکانیکی بیشتر از اصطلاحات Hand organ یا Barrel organ استفاده میشود که به ساختار دستی و استوانهای آن اشاره دارد.
به فارسی
معادلها و نامهای دیگر این ساز در زبان و متون کهن فارسی شامل «ارگ دستی»، «ارغون» و «ارغن» است و در برخی کاربردهای مجازی نزدیک به آکاردئون یا هارمونیوم در نظر گرفته میشود.
نماد چیست
در ادبیات و هنر عرفانی فارسی، ارغنون نماد طرب، همنوایی کائنات، آهنگ غیبی و تسلیم بودن در برابر اراده الهی است؛ چنانکه مولانا در شعر خود میفرماید: «پس عدم گردم عدم چون ارغنون / گویدم انا الیه راجعون».
جمعبندی و توضیح کامل ارغنون دستی
«ارغنون دستی» یک ترکیب قدیمی و تخصصی در حوزه موسیقی سنتی و تاریخ سازها است که به نوعی ارگ یا ساز بادی کوچک و قابل حمل اشاره دارد. این ساز به وسیله مکانیزمهای دستی مانند هندل چرخان یا دمنده باد به صدا درمیآمده و در دوران خود از ابزارهای موسیقی مسافرتی یا خیابانی به شمار میرفته است.
واژه ارغنون ریشه در زبان یونانی (Organon) دارد اما با ورود به فرهنگ و ادبیات فارسی، جایگاه ویژهای یافته است. هرچند امروزه این ساز کاربرد عملی چندانی ندارد و جایش را به سازهای الکترونیکی و مدرن داده، اما حضور پررنگی در اشعار شاعران بزرگ مانند حافظ و مولانا به عنوان نمادی از نوای ملکوتی و تسلیم عرفانی دارد.