یعنی چه
نگه چرانی ترکیبی کنایی و کهن در زبان فارسی است که به عملِ رها کردن نگاه و چرخاندن آن در اطراف با نیتِ لذتجویی، ولع یا شهوت اشاره دارد. این واژه رفتار فردی را توصیف میکند که نگاه خود را کنترل نکرده و به برانداز کردن یا خیره شدنِ ناهنجار به دیگران میپردازد.
تلفظ
این واژه از دو بخش «نِگَه» (مخفف نگاه) و «چَرانی» (حاصل مصدر از چرانیدن) تشکیل شده و به صورت روان و سرهم تلفظ میشود.
در جدول
در کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «چشمچرانی یا نگاه هوسآلود»، واژه ۸ حرفی «نگه چرانی» یا معادلهای آن مانند نظربازی قرار میگیرد.
به انگلیسی
نزدیکترین معادلهای کاربردی برای این واژه در زبان انگلیسی شامل Ogling و Leering است که دقیقاً مفهوم نگاهِ شهوانی و سرگردان را منتقل میکنند.
به عربی
در زبان عربی اصطلاحاتی مانند «التطلع بشهوة» (نگاه کردن از روی شهوت) یا «استراق النظر» (دزدانه نگاه کردن) برای رساندن این مفهوم استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق و هممعنای این واژه در زبان فارسی امروز، «چشمچرانی» و «هرزهنگری» هستند. در ادبیات کلاسیک نیز گاه از آن با عنوان «نظربازی» (با بار معنایی ظریفتر) یاد شده است.
در قرآن
خودِ واژه ترکیبی «نگه چرانی» در متن قرآن وجود ندارد؛ اما آیه ۳۰ سوره مبارکه نور با دستور به «غَضِّ بَصَر» (فرو بستن و پایین انداختن نگاه از امر حرام)، دقیقاً به نهی این رفتار و مفهوم متضاد آن اشاره کرده است.
جمعبندی و توضیح کامل نگه چرانی
واژه «نگه چرانی» یکی از ترکیبات کنایی و اصیل زبان فارسی است که از آمیزش دو واژه «نگه» (دیدن) و «چرانی» (حرکت دادن و رها کردن) ساخته شده است. این واژه استعارهای است از رها کردن چشم و نگاه در محیط پیرامون برای لذتجویی و برانداز کردن دیگران، که در زبان عامیانه و امروزی بیشتر با نام «چشمچرانی» یا «هرزهچشمی» شناخته میشود.
این اصطلاح در متون کهن لغوی نظیر دهخدا و آنندراج ثبت شده و علاوه بر بعد رفتاری، در ادبیات گاه به معنای نگاه مجازي ستارگان یا نگاه دزدکی از روزنهها نیز به کار رفته است. در حوزههای اخلاقی و دینی، این رفتار به عنوان یک ناهنجاری شناخته میشود که نقطه مقابل آن مفهوم پسندیدهٔ «چشمپاکی» یا همان «غض بصر» قرآنی است.