یعنی چه
ذراع المبسوطة در اصطلاحات نجوم احکامی و فلك قدیم، نام منزل هفتم از منازل بیستوهشتگانه قمر است. اعراب باستان تصور میکردند ستارههای این بخش از آسمان، شکل دو دست یک شیر (شیر فلک) را میسازند؛ یکی از این دستها کشیده و باز است که به آن «ذراع مبسوطه» (بازوی گشاده) میگفتند. این منزل در واقع شامل دو ستاره روشن بر سرِ صورت فلکی دوپیکر (جوزا) است که امروزه به نامهای رأس پیکر پیشین (Castor) و رأس پیکر پسین (Pollux) شناخته میشوند.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب عربی به صورت «ذِراعُ المَبسوطَة» (Zirā'ul-Mabsūṭah) است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت ۱۲ حرفی به عنوان پاسخ سؤالاتی نظیر «منزل هفتم قمر»، «بازوی گشوده شیر فلک» یا «نام دو ستاره در صورت فلکی جوزا در نجوم قدیم» کاربرد دارد.
به انگلیسی
در نجوم غربی و مدرن، این اصطلاح اشاره به منزل هفتم ماه دارد و کواکب آن با نام ستارههای کاستور و پلوکس در صورت فلکی جوزا (Geminorum) شناخته میشوند.
به عربی
این اصطلاح کاملاً عربی است و در معاجم کهن فلكی برای تفکیک آن از «ذراع المقبوضة» (بازوی جمعشده) استفاده شده است.
به فارسی
ترجمه و معادل مستقیم این اصطلاح در زبان فارسی «بازوی گشاده»، «دستِ پهنشده» یا «پایِ پیشینِ گشادهٔ شیر» است که ابوریحان بیرونی در کتاب التفهیم از آن یاد کرده است.
نماد چیست
در احکام نجوم و اختربینی سنتی، منزل ذراع المبسوطة را یک موقعیت «سَعد» (خوشیمن و مبارک) به شمار میآوردند. این موقعیت در باور قدمای علم نجوم، نمادی برای فراوانی خیر، نزول بارانهای نافع، برکت و گشایش در روزی و روشنایی بوده است.
جمعبندی و توضیح کامل ذراع المبسوطة
اصطلاح «ذراع المبسوطة» یک ترکیب واژگانی عربی است که وارد متون کهن نجومی و هیئت فارسی (مانند آثار ابوریحان بیرونی) شده است. این عبارت در حقیقت به منزل هفتم از منازل بیستوهشتگانه قمر اشاره دارد. ستارهشناسان باستان تصور میکردند کواکب این بخش از آسمان شب، شبیه به دستان کشیده یک شیر بزرگ است و به همین دلیل این نام را بر آن نهادند.
این منزل نجومی دقیقاً شامل دو ستاره بسیار معروف و درخشان در صورت فلکی دوپیکر (جوزا) است که امروزه در علم نجوم مدرن به نامهای کاستور و پلوکس شناخته میشوند. در فرهنگ اختربینی قدیم، قرار گرفتن ماه در این منزل نشانه خیر و برکت و خوشیمنی فراوان بوده است.
از نظر ساختار کلماتی، این اصطلاح ۱۲ حرفی در بازیها و جداول کلمات متقاطع به عنوان یک واژه تخصصی و سنتی نجوم مطرح میشود و متضاد آن «ذراع المقبوضة» (به معنی بازوی بسته یا جمعشده) است که منزل دیگری از ماه را شامل میشود.