یعنی چه
عبارت «نوبه خویش» (یا بهنوبهٔ خود) یک ترکیب کنایی و اضافی در زبان فارسی است. این اصطلاح زمانی به کار میرود که میخواهیم به نقش، وظیفه، سهم یا تأثیر خاص و اختصاصی یک فرد، پدیده یا شیء در یک مجموعه، جریان یا موقعیت مشخص اشاره کنیم؛ به این معنی که هر چیز در جایگاه خود اثرگذار است.
تلفظ
این ترکیب از دو واژه تشکیل شده است: «نوبه» که در مصوت اول با فتح خوانده میشود (نَوبه) و به معنای نوبت است، و واژه «خویش» که واو آن معدوله است و خوانده نمیشود (خِیش) و به معنای خود است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، اگر طراح به عباراتی همچون «به سهم خود»، «در جایگاه خود» یا «نوبت خود» با تعداد حروف مشخص اشاره کند، اصطلاح «نوبه خویش» با ۸ حرف یک پاسخ دقیق و سنتی به شمار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به لحن و سیاق متن، میتوان از عبارات متعددی استفاده کرد. برای اشاره به سهم فردی از 'for one's part' و برای اشاره به ترتیب و نوبت زمانی از 'in one's turn' استفاده میشود.
به فارسی
برگردانها و معادلهای اصیل و روان فارسی این ترکیب شامل عباراتی چون «به سهم خود»، «به نوبت خود»، «در حدّ خود» و «از جانب خود» است که همگی مفهوم ایفا کردن نقش فردی در یک کل را میرسانند.
نماد چیست
این عبارت یک مفهوم انتزاعی زبانی است و نماد مادی یا اسطورهای خاصی ندارد. با این حال، در ادبیات کنایی و تحلیلی میتوان آن را نمادی از «مسئولیتپذیری فردی»، «رعایت نظم و ترتیب چرخه زندگی» و همچنین «عدالت در تقسیم فرصتها و سهیم بودن هر عنصر در تقدیر» دانست.
جمعبندی و توضیح کامل نوبه خویش
عبارت «نوبه خویش» یک ترکیب زبانی و کنایی پرکاربرد در زبان فارسی است که از درآمیختگی دو ریشه زبانی متفاوت شکل گرفته است؛ واژه «نوبه» ریشه در زبان عربی (به معنی وقت، زمان بازگشت یا سهم) دارد و واژه «خویش» از پارسی میانه یا پهلوی (به معنی خود یا متعلق به خود) بازمیگردد. ترکیب این دو با یکدیگر، مفهومِ «نوبتِ خود» یا «سهمِ اختصاصی خود» را پدید میآورد.
این اصطلاح در متون ادبی و نگارشهای رسمی زمانی استفاده میشود که سخنور قصد دارد بر اهمیت و اثرگذاری تکتک اجزا یا افراد در یک فرآیند تأکید کند. به بیان دیگر، این عبارت نشان میدهد که هر شخص یا هر پدیده، فارغ از بزرگی یا کوچکیاش، در زمانِ مقرر و در حد و اندازه خود، وظیفه یا تأثیری در پیشبرد امور دارد.
اگرچه این ترکیب به صورت یک مدخل مستقل و سنتی در فرهنگهای لغت کهن ثبت نشده و بیشتر حاصل یک ترکیب واژگانی در ادبیات معاصر و معیار است، اما معنای آن کاملاً شفاف و مستند است. این عبارت در حوزه بینالمللی نیز معادلهای دقیقی در زبانهای انگلیسی و ترکی دارد که همگی مفهومِ سهم و جایگاه فردی را منتقل میکنند.