یعنی چه
این عبارت در منابع معتبر لغوی و فقهی اصالت ندارد و یک غلط نوشتاری یا شنیداری (تصحيف) از اصطلاح «مسح بر خُفَّین» است. اصل اصطلاح به معنای کشیدن دست مرطوب بر روی جورابهای ضخیم یا کفشهای چرمی به جای شستن یا مسح خود پا در هنگام وضو است که در شرایط خاصی مانند سفر یا سرمای شدید در فقه اهل سنت مجاز شمرده میشود.
تلفظ
تلفظ عبارتِ موجود مَسْحْ بَر حَقّینْ است، اما شکل صحیح و اصیل آن در زبان عربی و متون فقهی مَسْحْ عَلَی الْخُفَّیْنْ و در فارسی «مَسح بَر خُفَّین» (Mas'h bar Khoffayn) خوانده میشود.
در جدول
در مسابقات و جدولهای کلمات متقاطع، این عبارت دقیقاً با همین املای تحریفشده (۹ حرفی) یا شکل صحیح آن یعنی «مسح بر خفین» (۱۱ حرفی) به عنوان پاسخ پاپوش یا مسح بر جوراب مطرح میشود.
به انگلیسی
در برگردانهای انگلیسی متون اسلامی، برای توصیف این عمل فقهی از عبارات فوق استفاده میشود که به معنی دست کشیدن بر روی پاپوشهای چرمی است.
به عربی
ترکیب اصلی این اصطلاح در زبان عربی «المسح على الخفين» است که خفین تثنیه خف به معنای کفش چرمی سبک یا پاپوش ضخیم است.
به فارسی
معادلهای فارسی روان این اصطلاح شامل مسح بر جوراب، مسح بر پاپوش و در متون کهن پارسی و فقهی قدیمی «مسح بر موزه» (موزه به معنای کفش و چکمه چرمی) است.
در قرآن
عبارت «مسح بر خفین» یا شکل دگرگونشده آن در متن قرآن وجود ندارد؛ اما اصل حکم مسح در آیه ۶ سوره مائده (آیه وضو) مطرح شده است که منشأ اختلافنظرهای فقهی میان مذاهب اسلامی در خصوص نحوه طهارت پاها (شستن، مسح پوست، یا مسح بر حائل) میباشد.
جمعبندی و توضیح کامل مسح بر حقین
عبارت «مسح بر حقین» یک خطای نوشتاری، دیداری یا شنیداری (تصحيف) آشکار از اصطلاح معروف فقهی «مسح بر خُفَّین» است. در منابع لغت و کتابهای احکام اسلامی، ترکیبی به نام مسح بر حقین وجود ندارد و حقیقتِ معنایی آن کاملاً وابسته به واژه خفین (به معنی دو پاپوش چرمی) است.
اصل این حکم فقهی به معنای جواز کشیدن دست مرطوب روی جوراب ضخیم یا کفش چرمی به جای شستن یا مسح خودِ پاها در هنگام وضو است. این رفتار عبادی در فقه اهل سنت تحت شرایطی مانند سفر، سرما یا سختی درآوردن کفش یک رخصت و تسهیل شرعی محسوب میشود، در حالی که فقه امامیه (شیعه) جز در حالات اضطرار شدید یا تقیه، آن را جایز نمیداند.
بنابراین اگر در جداول کلمات متقاطع یا متون متفرقه با این عبارت ۹ حرفی مواجه شدید، باید بدانید که ریشه در یک تحریف عامیانه دارد و مقصود واقعی همان سنتِ فقهی مسح بر پاپوش و جوراب است که نمادی از انعطاف احکام در شرایط مشقتبار به شمار میرود.