یعنی چه
در اصطلاح پزشکی، به جابهجایی و بیرونزدگی بخشی از اندامهای داخلی بدن (مانند روده) از محل طبیعی خود به دلیل ضعف یا پارگی در دیواره عضلانی محیطی، فتق یا هرنی میگویند. در کاربرد قدیمی و لغوی نیز این واژه به معنای شکافتن، باز کردن و گشودن دو چیز متصل به هم است.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «فَتْق» (ف-ت-ق) گرفته شده است که در اصل به معنای جدا کردن، شکافتن و گسستن پیوند میان دو چیز است. متضاد اصلی و کلاسیک آن در عربی واژه «رَتْق» به معنی بستن و پیوستن است.
تلفظ
این کلمه به صورت تکهجایی و با فتح حرف اول (ف)، سکون حرف دوم (ت) و سکون حرف سوم (ق) به صورت «فَتْق» تلفظ میشود.
به انگلیسی
در مراجع پزشکی و علمی جهان، رایجترین معادل برای این واژه Hernia است. همچنین در مفهوم لغوی و عمومی شکافتن، از کلماتی مانند Rupture یا Slit استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در زبان مبدأ نیز به همین صورت «الفَتْق» با همان معانی لغوی (شکافتن) و پزشکی (بیرونزدگی احشاء) به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی برای اشاره به بیماری فتق و بیرونزدگیهای ساختاری بدن از واژه Fıtık استفاده میشود.
به فارسی
در زبان فارسی عامیانه و متون طب سنتی غالباً به آن «باد فتق» میگویند. معادلهای سره و واژگان جایگزین آن در لغت شامل گسیختگی، پارگی، گشادگی و در برخی متون قدیمی کاواکه است.
جمعبندی و توضیح کامل فتق
واژه فتق ریشهای عربی دارد و در اصل به معنای شکافتن، جدا کردن و گشودن دو امر به هم پیوسته است. این کلمه در قرآن کریم نیز در آیه ۳۰ سوره انبیاء در مقابل واژه «رتق» به معنی جدا شدن آسمانها و زمین از یکدیگر به کار رفته است. ترکیب معروف «رتق و فتق امور» در زبان فارسی که به معنای ردیف کردن و مدیریت کارهاست، از همین تقابل لغوی ریشه میگیرد.
در گذر زمان و در کاربرد رایج امروز، فتق بیشتر به عنوان یک اصطلاح پزشکی شناخته میشود. این عارضه زمانی رخ میدهد که بافتها یا اندامهای داخلی بدن مانند رودهها، به دلیل ضعف، پارگی یا جابهجایی عضلات جدار شکم، از جایگاه طبیعی خود بیرون بزنند که در اصطلاح عامیانه به باد فتق و در زبان انگلیسی به هرنی معروف است.