یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح لغوی مستقل در فرهنگهای واژگان اصیل نیست؛ بلکه تعبیری توصیفی است که به کاربرد لحن صمیمی، محاورهای و دوستانه در زبان فارسی اشاره میکند. در واقع شکل غیررسمی و خودمانیِ ضمیر محترمانه یا جمع «شما»، همان ضمیر دومشخص مفرد است.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [شُ م ا یِ خ و د م ا ن ی] است که از دو واژهٔ «شُما» (ضمیر) و «خودمانی» (صفت نسبی) تشکیل شده است.
در جدول
در طراحی جدول کلمات متقاطع، این عبارت یک پرسش و راهنمای سنتی است. طراح جدول با آوردن عبارت «شمای خودمانی» از حلکننده میخواهد که ضمیر دوم شخص مفرد یعنی «تو» را به عنوان پاسخ بنویسد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی مدرن تفاوتی بین تو و شما در ضمیر (You) وجود ندارد؛ اما در انگلیسی کهن واژهٔ Thou دقیقاً معادل «تو» یا همان شمای خودمانی بود.
به فارسی
در زبان فارسی، برگردانِ مستقیم و دقیق این مفهومِ توصیفی، همان کلمهٔ «تو» است که بار معنایی رفاقت، صمیمیت یا کاهش فاصله اجتماعی را به همراه دارد.
نماد چیست
این تعبیر در نشانهشناسی رفتاری و زبانشناختی، نمادی از صمیمیت، برابری، صراحت و پیوند عاطفی نزدیک میان گوینده و شنونده است و در برابر لحن متکلف و اداری قرار میگیرد.
جمعبندی و توضیح کامل شمای خودمانی
ترکیب «شمای خودمانی» یک اصطلاح مستقل، رسمی یا ثبتشده در لغتنامههای مرجع زبان فارسی مانند دهخدا و معین نیست. این عبارت در حقیقت یک تعبیر ابداعی و اصطلاح رایج در میان طراحان جدول کلمات متقاطع است. هدف از طرح این عبارت در جدولها، هدایت ذهن مخاطب و حلکننده به سمت ضمیر دومشخص مفرد یعنی کلمهٔ «تو» است.
از نظر زبانشناسی، این ترکیب به تغییر لحن از حالت رسمی و محترمانه (شما) به حالت صمیمی، محاورهای و دوستانه اشاره دارد. واژهٔ «شما» ریشه در زبان پهلوی و فارسی باستان دارد و کلمهٔ «خودمانی» نیز از ترکیب «خود» و پسوند صفتساز در فارسی گفتاری پدید آمده است که در کنار هم نمادی از کاهش فاصلههای اجتماعی و افزایش صمیمیت هستند.