یعنی چه
قوتولون (Khutulun) یک واژه عام در زبان فارسی نیست، بلکه یک اسم خاص تاریخی متعلق به شاهزادهخانمی مغول (نبیره چنگیزخان و دختر کایدو خان) است. او به خاطر قدرت بدنی بینظیر، مهارت در تیراندازی و شکستناپذیریاش در مسابقات کشتی شهرت داشت. نام او در زبان مغولی به معنی «سفیدِ کامل» یا «مطلقاً پاک» است؛ اما در منابع تاریخی دوره اسلامی به دلیل نام دیگرش (آییاروق) به معنی «مهتاب» نیز تعبیر شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این نام تاریخی با ضمه روی حروف قاف، تاء و لام به صورت [قُوتُولُون] است.
در جدول
در جدولهای متقاطع و مسابقات فرهنگی، پاسخ این واژه دقیقاً ۷ حرف دارد و به عنوان «شاهزاده کشتیگیر مغول»، «دختر کایدو خان» یا «الهامبخش اپرای توراندخت» پرسیده میشود.
به انگلیسی
در منابع انگلیسیزبان و مراجع تاریخ جهان، نام این شخصیت به صورت Khutulun ثبت و شناخته میشود.
به ترکی
در تاریخنگاریهای ترکی و اسلامی (مانند آثار جامعالتواریخ)، علاوه بر صورت ترکی نامش، او را «آییاروق» یا «آیجاروک» به معنی نور ماه و مهتاب نامیدهاند.
به فارسی
از آنجا که قوتولون یک اسم خاص مغولی است، ترجمه تحتاللفظی اسمی در فارسی معیار ندارد؛ اما با توجه به ریشهشناسی نامش میتوان آن را «سپیدبانو»، «پاکسیما» یا بر اساس لقب ترکیاش «مهتاب» معنا کرد.
نماد چیست
قوتولون در فرهنگ جهانی و مغولی نماد تمامعیار قدرت بدنی زنان، استقلال رای و شکستناپذیری است. او شرط ازدواج خود را شکست دادن خود در کشتی قرار داده بود. جالب اینکه لباس سنتی کشتیگیران مغول امروز (که جلوی آن باز است) به نمادی از او تبدیل شده؛ چرا که میگویند این لباس تعمداً به این شکل طراحی شده تا نشان دهد کشتیگیران حتماً مرد هستند، تا دیگر هیچ مردی در میدان از یک زن شکست نخورد!
جمعبندی و توضیح کامل قوتولون
قوتولون یک واژه عام در لغتنامههای فارسی نیست، بلکه یک شخصیت برجسته و اسم خاص در تاریخ میانه (سده سیزدهم میلادی) است. او دختر کایدو خان و نبیره چنگیزخان بود که به عنوان یکی از نیرومندترین بانوهای جنگجو و کشتیگیر در امپراتوری مغول شناخته میشد. مارکوپولو در سفرنامهاش از او یاد کرده و داستان زندگی و شجاعتهایش بعدها الهامبخش خلق اپرای مشهور «توراندخت» اثر پوچینی گردید.
نام او در زبان مغولی اصیل به معنای «سفید کامل» یا «پاک مطلق» است، اما در مراجع تاریخی ایران دوره ایلخانی نظیر نوشتههای رشیدالدین همدانی، او را با نام ترکی «آییاروق» به معنی مهتاب نیز ثبت کردهاند. بنابراین، اگر در جدول یا متون تاریخی با این کلمه مواجه شدید، اشاره مستقیم به این شاهزادهخانم دلاور، نماد شکستناپذیری زنان و مسابقات کشتی دارد.