یعنی چه
«علیکما» یک ساختار دستوری و عبارتی عربی است که از ترکیب حرف جر «عَلَی» (به معنی بر، بر عهده) و ضمیر متصل تثنیه مخاطب «کُما» (به معنی شما دو نفر) تشکیل شده است. این کلمه برای خطاب قرار دادن دو نفر به کار میرود و به معنای «بر شما دو نفر باد» یا «متوجه شما دو نفر است» میباشد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «عَلَیکُما» [‘alaykumā] است که در آن لام دارای فتحه، یاء ساکن، کاف دارای ضمه و ميم به همراه الف مدی قرائت میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این کلمه ۶ حرفی خودِ «علیکما» است که به عنوان معادل عربی «بر شما دو نفر» شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم دقیق خطاب به دو نفر از عبارتهایی نظیر Upon both of you یا Onto you two استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، معادل دقیق این تعبیر برای اشاره و خطاب به دو نفر عبارت İkinizin üzerine (بر روی شما دو نفر) یا İkinize (به شما دو نفر) است.
به فارسی
برگردان و معادل مستقیم این واژه در زبان فارسی «بر شما دو نفر»، «به شما دو نفر» یا «بر عهده شما دو نفر» است که در متون کهن و مذهبی کاربرد دارد.
در قرآن
اگرچه خود ترکیب مستقل «علیکما» به صورت بسیار مشهور در متن قرآن تکرار نشده، اما ضمیر تثنیه مخاطب «کُما» کاربرد فراوانی دارد؛ مانند آیه ۳۷ سوره یوسف که حضرت یوسف همسلولیهای خود را با این ضمیر خطاب قرار میدهد. همچنین ساختهای همخانواده آن مثل «علیکم» و «علیهما» در قرآن بسیار رایج است.
جمعبندی و توضیح کامل علیکما
واژه «علیکما» یک عبارت کاملاً عربی و از نظر دستوری، صیغه تثنیه مخاطب است. این کلمه از ترکیب حرف جر «علی» و ضمیر «کما» ساخته شده و به معنای «بر شما دو نفر» یا «متوجه شما دو نفر» است. در زبان فارسی، این واژه بیشتر در بافتهای مذهبی، متون کهن و به ویژه در سلام و احوالپرسی دینی به صورت «و علیکما السلام» (در پاسخ به سلام دو نفر) کاربرد دارد.
از نظر ساختاری، این کلمه فاقد ریشه اصیل فارسی است و به همین دلیل مترادف یا همخانواده فارسی روانی برای آن جز عبارتهای توصیفی مانند «برای هر دوی شما» وجود ندارد. بررسیهای قرآنی و ادعیه نیز نشان میدهد که این ابزار دستوری برای تفکیک خطاب جمع از خطاب دو نفره کاربرد دقیق دارد.