یعنی چه
چوخا (یا چوقا) به نوعی جامه، بالاپوش یا نیمتنه مردانه و جلو باز گفته میشود که از پشم گوسفند، موی بز یا پنبه بافته میشود. این پوشش خشن و بیپرز عمدتاً توسط چوپانان، روستاییان، عشایر و اقوامی چون بختیاریها، لرها، کردها و ترکان خراسان استفاده میشده و به خود پارچه پشمی ضخیم نیز اطلاق میگردد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت [چوخا] (čuxā) یا در برخی گویشها [چوغا / چوقا] (čōğā) است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه «چوخا» یا «چوخه» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی مثل «بالاپوش پشمی چوپانان»، «نیمتنه سنتی» یا «لباس پشمین عشایر» کاربرد دارد.
به ترکی
در زبان ترکی عثمانی و آذربایجانی به صورت Çuha یا Çoxa به کار میرود که به معنای نوعی بافت یا پارچه پشمی زمخت شبیه نمد است.
به فارسی
معادلهای فارسی و واژگان همارز آن در فرهنگهای لغت شامل چوخه، چوقا، جامه پشمی، نیمتنه خشن و عبای دهقانی است.
در قرآن
واژه «چوخا» ریشه عربی یا قرآنی ندارد و در متن قرآن مجید به کار نرفته است.
نماد چیست
این لباس در میان عشایر بختیاری با خطوط سیاه و سفید، نماد پیروزی خیر بر شر و صداقت است (به دلیل نداشتن پشت و رو). در فرهنگ قفقاز نماد هویت نظامی و جایگاه اجتماعی مردان بوده و در خراسان (کشتی با چوخه) نماد پهلوانی، شجاعت و رزمجویی محسوب میشود.
جمعبندی و توضیح کامل چوخا
واژه «چوخا» (که به صورتهای چوقا و چوخه نیز شناخته میشود) اصطلاحی اصیل در حوزه پوشاک سنتی و منسوجات مناطق مختلف ایران، قفقاز و آسیای میانه است. این کلمه به نوعی بالاپوش یا نیمتنه مردانه، جلو باز و بدون آستین اشاره دارد که از پشم گوسفند یا پنبه بافته میشود و به دلیل ضخامت و مقاومت بالا، پوشش محبوب چوپانان، عشایر و روستاییان در فصول سرد بوده است.
از نظر ریشهشناسی، این واژه پیوند نزدیکی میان زبانهای ترکی و فارسی دارد و به نوعی پارچه پشمی ضخیم و بیپرز نیز اطلاق میشده است. امروزه چوخا فراتر از یک پوشش ساده، کارکردی فرهنگی و نمادین دارد؛ به طوری که در میان بختیاریها بازتابدهنده باورهای باستانی و در میان مردم خراسان با ورزش ملی و سنتی «کشتی با چوخه» گره خورده و نماد پهلوانی و شجاعت است.