یعنی چه
این عبارت در زبان عامیانه به صورت ترکیب عطفی برای اشاره به «همه چیز، از ریز تا درشت و متفرقه» یا «چیزهای بزرگ و حجیم» به کار میرود. همچنین در فرهنگهای رسمی و طب سنتی، شکل بیواو آن یعنی «گل گنده» نام یک گیاه دارویی معطر و تند از تیره چتریان (آنغوزه) است که خواص درمانی دارد. گاهی نیز در کلام عامیانه ممکن است با اصطلاحاتی چون «گل و گشاد» یا «گنده و کلفت» اشتباه گرفته شود.
تلفظ
در حالت عامیانه و عطفی به صورت gól va góndeh و در لغتنامه دهخدا به صورت ترکیب مضاف و مضافالیه یعنی gól-e gándeh تلفظ میشود.
در جدول
در مسابقات جدول کلمات متقاطع، تعداد حروف دقیق این عبارت ۷ حرف است. اگر منظور گیاه دارویی آن باشد، پاسخهایی چون «آنغوزه» یا «کما» نیز مد نظر قرار میگیرند.
به انگلیسی
بسته به اینکه کاربرد عامیانه مد نظر باشد یا نام گیاه دارویی، معادل انگلیسی تغییر میکند.
به عربی
در زبان عربی اصطلاح عامیانه عینی ندارد و برای گیاه آن از واژگان طب سنتی استفاده میشود.
به ترکی
برای مفهوم محاورهای از عبارات توصیفیِ مبالغهآمیز و برای اصطلاح گیاهی از نام بومی آن استفاده میشود.
نماد چیست
در فرهنگ گفتاری، این ترکیب نمادی از آشفتگی، گستردگی بدون گزینش و در هم بودنِ همهچیز (ریز و درشت) است. در برخی بافتها نیز ممکن است به عنوان کنایهای عامیانه برای توصیف اشیا یا اندامهای بسیار بزرگ و زمخت به کار رود.
جمعبندی و توضیح کامل گل و گنده
عبارت «گل و گنده» در زبان فارسی دو وجه معنایی کاملاً متفاوت دارد. در وجه اول که بیشتر در گفتگوهای عامیانه و شفاهی شنیده میشود، یک ترکیب عطفی ساختگی یا مبالغهآمیز است که برای اشاره به مخلوطی از چیزهای ریز و درشت، متفرقه و گستردگی حجیم به کار میرود؛ هرچند که در فرهنگهای لغت رسمی به عنوان یک اصطلاح استاندارد ثبت نشده و گاهی ناشی از جابجایی ذهنی با عباراتی نظیر «گل و گشاد» یا «گنده و کلفت» است.
در وجه دوم، شکل ترکیبیِ «گلِ گنده» (بدون واو عطف) یک مدخل کاملاً علمی و اصیل در لغتنامه دهخدا و متون طب سنتی است. این واژه به گیاهی دارویی، معطر و بادشکن از تیره چتریان اشاره دارد که نام دیگر آن آنغوزه یا کُما است و صمغ آن کاربردهای درمانی فراوانی دارد.
بنابراین هنگام مواجهه با این عبارت در جدولها یا متون، باید به بافت متن توجه کرد؛ اگر لحن گفتاری باشد، معنای کنایهایِ حجم بزرگ یا همهجور چیز مد نظر است و اگر بافت متن پزشکی سنتی و گیاهشناسی باشد، مقصود همان گیاه آنغوزه خواهد بود.