یعنی چه
واژه متعظ در زبان فارسی به کسی اطلاق میشود که گوش شنوا برای اندرز دارد، نصیحت دیگران را به کار میبندد و از رفتارها و وقایع پیرامون خود درس و عبرت میگیرد. این کلمه یک واژه کلاسیک و اخلاقی است.
تلفظ
این واژه به صورت مُتَّعِظ (با ضمه ميم، فتح تاء مشدد، کسر عین و سکون ظاء) تلفظ میشود.
در جدول
کلمه متعظ در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ برای راهنماهای «پندپذیر» یا «نصیحتپذیر» به کار میرود و خود این واژه ۴ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم متعظ از صفتهایی استفاده میشود که نشاندهنده آمادگی فرد برای پذیرش هدایت و پندآموزی است.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و اسم فاعل از فعل «اتَّعَظَ» (در باب افتعال از ریشه و-ع-ظ) است که به معنی پذیرنده وعظ و اندرز میباشد.
در قرآن
خودِ واژه «مُتَّعِظ» به این شکل در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه اصلی آن (وَعَظَ) و مشتقاتی مانند «مَوْعِظَة» به معنای پند و اندرز و همچنین افعالی نظیر «یَعِظُکُمْ» بارها در آیاتی مانند آیه ۱۳۸ سوره آلعمران و آیه ۵۷ سوره یونس با تاکید بر اهمیت پندپذیری تکرار شدهاند.
جمعبندی و توضیح کامل متعظ
واژه متعظ از ریشه عربی «وعظ» مشتق شده و در ادبیات فارسی و متون اخلاقی به انسان بیدار، منصف و متواضعی اشاره دارد که در برابر حقایق و راهنماییهای خیرخواهانه جبهه نمیگیرد. این کلمه در واقع نقطه مقابل لجبازی، غفلت و استکبار فکری است.
در فرهنگ عرفانی و اخلاقی، متعظ بودن یک فضیلت بزرگ به شمار میرود؛ چرا که نشاندهنده ظرفیت درونی فرد برای اصلاح رفتارهای گذشته و تبدیل تجربیات به چراغ راه آینده است. کسی که این صفت را دارد، پیش از آنکه خود دچار خسران شود، از سرنوشت دیگران عبرت میگیرد.