یعنی چه
این واژه در متون تاریخی به منصب دیوانی و درباری اشاره دارد که مسئولیت نگهداری از لباسها و پارچههای گرانبهای پادشاه را بر عهده داشته است. در وجهی دیگر و بر پایه ریشه لغوی، به معنای دارای گروه، دسته یا خوشهوار نیز تعبیر میشود.
تنزلوه / تلفظ
تلفظ این واژه با ضمه روی حرف جیم و سکون واو و خاء به صورت «جُوخْدار» است. در شکل تاریخی و ترکی آن بیشتر به صورت «چوخادار» یا «جوخدار» تلفظ میشده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای این مدخل در جدول ۶ حرف دارد که خود واژه «جوخ دار» است. بسته به طراح جدول، معادلهای آن مانند جامه دار یا پرده دار نیز ممکن است مدنظر باشند.
به انگلیسی
در متون انگلیسی مربوط به تاریخ عثمانی و مملوکی از واژه Chokhadar استفاده میشود. در کاربرد عمومی به معنای پیشخدمت لباس یا مسئول جامه است.
به عربی
این کلمه با نام «الجوخدار» به طور گسترده در متون دوره مملوکی به کار رفته و امروزه نیز یک نام خانوادگی شناختهشده در стра کشورهای عربی مانند سوریه و اردن است.
به ترکی
در زبان ترکی عثمانی، چوخادار به مأمورین عالیرتبه درباری یا فرستادگان ویژه والیان اطلاق میشد که ریشه در واژه چوخا (پارچه پشمی) دارد.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل جامه دار سلطنتی، خادم دربار و پرده دار است. اگر آن را به عنوان ترکیب وصفی مدرن در نظر بگیریم، معادل دستهبندیشده یا خوشهای خواهد بود.
نماد چیست
از آنجا که جوخدار در حریم خصوصی و پوشش پادشاهان نقش داشت، در ادبیات مفهومی نمادی از خدمتکاران معتمد، آراستگی و تقرب به قدرت به شمار میرود. در نگاه لغوی نیز نماد تجمع و ساختاریافتگی است.
جمعبندی و توضیح کامل جوخ دار
واژه «جوخدار» یا «جوخدار» یک اصطلاح ترکیبی (ترکی - فارسی) است که در تاریخ اصطلاحات دیوانی و درباری اهمیت بالایی دارد. این کلمه از بخش اول «چوخا» یا «جوخ» به معنی پارچه پشمی و ضخیم و پسوند فارسی «دار» تشکیل شده است. در دوران سلجوقیان، مملوکان و عثمانیان، این عنوان به صاحبمنصبانی اطلاق میشد که مسئولیت نگهداری از البسه گرانبها و سلطنتی پادشاهان را بر عهده داشتند و به دلیل ارتباط نزدیک با شخص شاه، از افراد معتمد و مقرب دربار بودند.
از سوی دیگر، در برخی لغتنامههای تحلیلی، واژه پایه «جوخ» به معنی گروه، دسته و فوج نیز معنا شده است که بر این اساس، جوخدار میتواند به شکل یک ترکیب وصفی به معنای «دارای دستهها، گروهبندیشده یا خوشهوار» تعبیر شود؛ هرچند کاربرد تاریخی و درباری آن بسیار رایجتر و شناختهشدهتر است.
بنابراین هنگام مواجهه با این واژه در جدولها یا متون کهن، بسته به سیاق متن، اشاره به منصب «جامه دار سلطنتی» یا مفهوم ساختاری «دستهدسته» دارد و نباید آن را با واژه نظامی و امروزی «جوخه» یا مأموران اجرای حکم اشتباه گرفت.