یعنی چه
این عبارت یک مصدر مرکب در زبان فارسی است که دو معنای عمده دارد؛ در وجه اول به معنی نقاشی کردن، صورتگری، پدید آوردن نقش و نگار و طرحریزی است. در وجه کنایی و تمثیلی، به معنای رل (نقش) بازی کردن، تدبیر نمودن و گاهی به کار بردن مکر و حیله (مترادف نقش باختن) استفاده میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب به صورت «نَقش اَنگيختَن» است که از واژه عربی نقش و مصدر اصیل فارسی انگیختن ساخته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این عبارت معمولاً در پاسخ به راهنماهایی چون «تصویر کردن»، «صورتگری» یا «نقش بازی کردن و تدبیر نمودن» میآید و دقیقاً دارای ۱۰ حرف است.
به انگلیسی
با توجه به دو جنبه معنایی این واژه، در مفهوم هنری از افعالی مانند To portray و To depict استفاده میشود و در مفهوم تمثیلی و عملکردی، عبارت To play a role یا کلماتی نظیر تحریک و ایجاد انگیزه (Motivational role) کاربرد دارند.
به عربی
در زبان عربی متناسب با سیاق متن، برای معنای تصویرگری از «تصویر»، برای ایفای نقش از «تمثيل» و برای جنبه تحریکی و انگیزشی آن از اصطلاح «دور التحفيز» یا «دور الإثارة» استفاده میگردد.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و کلاسیک فارسی، «نقش انگیختن» اصطلاحی زیبا و نمادین از آفرینش، تجلی اراده خداوند یا صنعِ نقاش ازل بر پرده هستی است. همچنین در نگاهی دیگر، این عبارت میتواند نمادی از نیرنگ، بازیها و تدابیر چرخ روزگار (فلک شعبدهباز) قلمداد شود.
جمعبندی و توضیح کامل نقش انگیختن
مصدر مرکب «نقش انگیختن» از ترکیب واژه «نقش» (وامواژه عربی به معنی اثر و صورت) و «انگیختن» (واژه اصیل پهلوی به معنی برپا کردن و تحریک نمودن) شکل گرفته است. این عبارت در ادبیات فاخر فارسی هم در معنای ملموس و هنری مانند نقاشی، صورتگری و طرحریزی کاربرد دارد و هم در معنای کنایی به معنای تدبیر کردن و ایفای نقش به کار میرود.
از بُعد تحلیلی و روانشناختی نیز میتوان آن را به معنای «نقشِ برانگیختن و ایجاد انگیزه» تعبیر کرد؛ عاملی که به عنوان نیروی محرکه و آغازگر یک تغییر یا بیداری عمل میکند. این مفهوم دوگانه (هنری-کنایی و انگیزشی) جایگاه ویژهای به این اصطلاح در متون نظم و نثر بخشیده است.