یعنی چه
این عبارت ترکیبی به معنی آن است که فرد چیزی، کار یا رفتاری را از نظر شرعی، اخلاقی، قانونی یا عقلانی درست، مباح و قابل قبول به حساب نیاورد و آن را ناپسند یا ممنوع بداند.
تلفظ
تلفظ دقیق این ترکیب فعلی به صورت «جایِز» (jā-yez) همراه با فعل نفی «نَشْمُری» (naš-mo-ri) است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول با موضوع روا ندانستن یا مجاز به شمار نیاوردن، کلمه هدف ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن این مفهوم از عباراتی استفاده میشود که عدم تایید قانونی یا اخلاقی یک عمل را نشان میدهند.
به فارسی
برگردانها و واژههای هممعنی فارسی آن شامل روا نداری، مجاز ندانی، شایسته ندانستن، ناپسند داشتن و به حساب نیاوردن حرمت یک امر است.
در قرآن
خود عبارت «جایز نشمری» در متن قرآن نیامده است، اما از نظر مفهومی با آیاتی مانند آیه ۲ سوره مائده («لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ» به معنای حلال و بیحرمت نشماردن شعائر الهی) و تعابیری چون «لا یحل» همخوانی دارد.
نماد چیست
در متون کهن، ادبی و فقهی، این عبارت نمادی از پایبندی به مرزهای اخلاقی و عقلانی، داشتن ورع و تقوا، و رعایت حریمها و پرهیزکاری به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جایز نشمری
عبارت «جایز نشمری» یک ترکیب فعلی کهن و فصیح در زبان فارسی است که از صفت عربی «جایز» (روا، مجاز) و فعل منفی فارسی «نشمری» (از مصدر شمردن به معنی دانستن و به حساب آوردن) ساخته شده است. این عبارت در نثرهای کلاسیک فارسی مانند کلیله و دمنه به وفور برای بیان عدم تایید رفتارهای ناپسند از عقل یا شرع به کار رفته است.
از نظر معنایی، وقتی کسی امری را جایز نمیشمرد، یعنی آن را خارج از حدود مباح و درست قلمداد میکند و بر اساس معیارهای اخلاقی، عرفی یا قانونی با آن مخالفت میورزد. این تعبیر نشاندهنده یک موضعگیری جدی در برابر کارهای نادرست و ضایعکننده حقوق یا ارزشها است.
اگرچه این ترکیب به صورت مستقیم در متون مقدس وجود ندارد، اما بازتابدهنده دقیق مفاهیمی چون نهی از منکر، حلالزدایی و رعایت مرزهای حلال و حرام در فقه و اخلاق اسلامی است و به عنوان یک ابزار بیانی اصیل در ادبیات و معماهای جدولی جایگاه ویژهای دارد.