یعنی چه
الدحض در لغت به معنی سُر خوردن و لغزیدن پا است و در اصطلاح کلامی، منطقی و علمی به معنای باطل کردن، تفنید، رد کردن و بیاعتبار ساختن یک ادعا، نظریه یا حجت با استفاده از دلیل و برهان به کار میرود.
تلفظ
این واژه با فـتحهٔ دال و سکون حاء و ضاد تلفظ میشود. در زبان عربی حرف دال از حروف شمسی است، بنابراین لامِ تعریف خوانده نمیشود و دال مشدد میگردد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم ابطال و رد استدلال از واژگان فوق استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که خود واژه اصالتاً عربی است، مترادفهای دقیق آن در این زبان شامل واژگان بالا میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه در متون علمی، ادبی و فقهی برابر با باطلسازی، لغزاندن، فروریختن استدلال و رد کردن ادعا است.
در قرآن
این واژه و مشتقاتش در قرآن به کار رفتهاند؛ مانند «حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِندَ رَبِّهِمْ» (شوری: ۱۶) به معنی باطل بودن دلیل فرومایگان، و «لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ» (غافر: ۵) به معنی تلاش برای از بین بردن حق به وسیله باطل. همچنین در داستان حضرت یونس عبارت «فَکَانَ مِنَ الْمُدْحَضِینَ» به معنی مغلوب و ساقطشدگان در قرعهکشی آمده است.
نماد چیست
الدحض در فرهنگ دینی و مفاهیم انتزاعی نمادی از سستی ذات باطل، لغزش حقیقتنماهای دروغین و فروریختن استدلالهای بیپایه در مواجهه با برهان قاطع و حقیقت است.
جمعبندی و توضیح کامل الدحض
واژه «الدحض» ریشه در زبان عربی (ماده د-ح-ض) دارد و معنای اولیه و حسی آن، لیز خوردن پا و ناپایداری در حرکت است. با این حال، در سیر تحول معنایی خود وارد حوزههای منطق، کلام، فلسفه و علوم قرآنی شده و به عنوان یک اصطلاح برای «رد کردن، باطل ساختن و تفنید ادعاها» به کار میرود.
در متون اسلامی و به ویژه قرآن کریم، این واژه پویایی خاصی دارد و دلالت بر این دارد که استدلالهای مخالفان حق، لغزان، بیثبات و در پیشگاه حقیقت محکوم به فنا و فروریختن است. مفهوم انتزاعی این کلمه نشان میدهد که چگونه یک حقیقت ساختگی یا ادعای پوچ در برابر استدلال محکم رنگ میبازد.
امروزه نیز این اصطلاح در مباحثات علمی و فلسفی جهان عرب برای اشاره به «ابطالگرایی» یا رد کردن نظریات علمی نادرست کاربرد دارد و دقیقاً معادل واژه Refutation در زبان انگلیسی قلمداد میشود.