یعنی چه
منافسه در لغت به معنی تلاش و تکاپوی دو یا چند نفر برای سبقت گرفتن از یکدیگر در به دست آوردن نعمتی ارزشمند و نفیس است؛ به طوری که هر فرد بدون تمایل به سلب نعمت از دیگری، تنها مایل به دستیابی خودش به آن کمال یا مال باشد.
تلفظ
این واژه به صورت مُنافَسَه (با ضمه ميم و فتحه فاء و سين) تلفظ میشود و ساختار صرفی آن بر وزن مفاعله است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان معادل شش حرفی برای واژههای رقابت، مسابقه یا همچشمی خواسته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن از واژه Competition برای رقابتهای ساختاریافته و اقتصادی، و از Rivalry برای همچشمیهای دیرینه استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و از مصدر باب مفاعله از ریشه (ن ف س) است که در زبان معاصر عربی نیز دقیقاً به همین معنای رقابت (بهویژه رقابتهای ورزشی و تجاری) کاربرد دارد.
در قرآن
اگرچه خود واژه «منافسه» به صورت مصدری در قرآن نیامده، اما فعل همخانواده آن در آیه ۲۶ سوره مطففین به کار رفته است: «وَفِي ذَٰلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ» (و در این نعمتهای بهشتی، رقابتکنندگان باید بر یکدیگر پیشی گیرند). همچنین مفاهیم مشابهی چون سبقت در خیرات در آیاتی نظیر «فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ» مورد تأکید قرار گرفته است که مفسران آن را به منافسه ممدوح (رقابت مثبت) تعبیر کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل منافسه
واژه منافسه از ریشه عربی «نفس» گرفته شده و دلالت بر یک مشارکت دوطرفه برای نیل به هدفی والا و ارزشمند دارد. در فرهنگ معارف اسلامی و ادبیات فارسی، این مفهوم تفاوت ظریفی با حسادت دارد؛ چرا که در منافسه، شخص بدون آرزوی زوال نعمت از دیگران، صرفاً درصدد ارتقای جایگاه خود و پیشی گرفتن در امور خیر یا مادی است.
این کلمه امروزه بیشتر در متون رسمی، ادبی، حقوقی و اقتصادی به کار میرود و نماگر تلاش سازندهای است که در زبان عامه به رقابت تعبیر میشود. بار معنایی آن بر حسب موضوع میتواند مثبت (مانند رقابت در اخلاق و علم) یا منفی (مانند چشموهمچشمیهای پوچ دنیوی) باشد.