یعنی چه
این عبارت در اصل یک ترکیب اصطلاحی مستقل در لغت نیست، بلکه به عنوان عنوانِ کوتاهشده و مشهورِ یکی از بزرگترین و معتبرترین کتابهای فقهی جهان تشیع، یعنی کتاب «مختلف الشّیعة فی أحکام الشّریعة» اثر علامه حلی (فقیه نامدار قرن هشتم هجری) شناخته میشود. این اصطلاح به تفاوت فتاوا، آرای گوناگون و پویایی اجتهاد در میان فقهای امامیه اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت عربی به صورت «مُخْتَلَفُ الشِّیعَة» است که در آن واژه اول به صورت مضاف و واژه دوم به صورت مضافالیه قرار گرفته است.
در جدول
در سؤالات جدول، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخ برای «کتاب فقهی مشهور علامه حلی» یا «اثر فقهی برجسته علامه حلی» به کار میرود که دقیقاً ۱۱ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون تخصصی انگلیسی، برای توصیف این اثر یا مفهوم آن، از عباراتی که نشاندهنده اختلافات فقهی و حقوقی میان علمای شیعه است استفاده میشود.
به عربی
این عبارت خود یک ترکیب اصیل عربی است که به طور کامل به صورت «مختلف الشيعة في أحكام الشريعة» به عنوان نام کتاب فقهی علامه حلی کاربرد دارد.
به فارسی
برگردان دقیق و روان این عبارت به فارسی برابر است با «موارد اختلافِ فتاوا و اقوالِ علمای شیعه» یا «آرای گوناگون فقهی تشیع».
در قرآن
عبارت ترکیبی «مختلف الشیعه» در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، کلمات سازنده آن به صورت جداگانه بارها در آیات به کار رفتهاند؛ واژه «مختلف» به معنی گوناگون (مانند مختلف ألوانه) و واژه «شیعه» و جمع آن «شیع» به معنی پیروان، گروهها و دستهها (مانند هَذَا مِن شِيعَتِهِ) استفاده شده است.
جمعبندی و توضیح کامل مختلف الشیعه
عبارت «مختلف الشیعه» بیش از آنکه یک اصطلاح لغوی روزمره باشد، یک عنوان تخصصی و علمی در تاریخ فقه اسلامی است. این عبارت نام اختصاری کتاب ارزشمند «مختلف الشّیعة فی أحکام الشّریعة» تالیف علامه حلی، فقیه برجسته شیعه در قرن هشتم هجری است. علامه حلی در این اثر بزرگ برای نخستین بار فقه مقارنهای درونمذهبی را پایهگذاری کرد تا نظرات و فتاوای گوناگون فقهای شیعه و دلایل هر یک را در مسائل شرعی بررسی کند.
از نظر معنایی، این ترکیب به تفاوت دیدگاهها، تکثر فکری و تنوع اقوال فقهی در میان علمای شیعه اشاره دارد. وجود چنین اثری نشاندهنده پویایی نظام اجتهاد در فقه امامیه است که در آن دانشمندان با حفظ اصول مشترک، در فرعیات و احکام شریعت نظرات علمی متفاوتی را ارائه میدهند.
در فرهنگهای واژگان و راهنماهای حل جدول، این عبارت معمولاً به عنوان پاسخی ۱۱ حرفی برای معرفی شاهکار فقهی علامه حلی یا به عنوان مترادفی برای اختلافات اجتهادی و آرای گوناگون فقهای تشیع مورد استفاده قرار میگیرد.