یعنی چه
این ترکیب دارای دو کاربرد اصلی است: در الهیات و کلام به معنای علم ازلی و پیشین خداوند به امور پیش از وقوع آنهاست. در طب سنتی نیز به پیشبینی و تشخیصی اطلاق میشود که پزشک درباره روند بهبود یا بدتر شدن حال بیمار در آینده ارائه میدهد.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت ترکیب اضافی عربی «سابقُ العلم» (Sābiq-ol-Elm) است که در متون فارسی و عربی به همین صورت خوانده میشود.
در جدول
کلمه سابق العلم در جدولهای کلمات متقاطع به عنوان پاسخ برای طراحانی که مفهوم علم ازلی یا پیشآگهی پزشکی را مد نظر دارند، با تعداد ۹ حرف استفاده میشود.
به انگلیسی
بسته به بافت متن، معادل انگلیسی آن در مباحث کلامی Foreknowledge یا Prescience و در مباحث پزشکی و تشخیص بیماری Prognosis است.
به فارسی
برگردان و معادلهای فارسی این اصطلاح شامل واژههایی چون پیشدانسته، مقدر، معلومِ پیشین، و در سیاق پزشکی «پیشآگهی» یا «پیشبینی» است.
در قرآن
خود ترکیب عینی «سابق العلم» در متن قرآن نیامده است، اما واژگان سازنده آن مانند «سبق» و «العلم» به طور جداگانه بارها تکرار شدهاند و مفهوم علم پیشین الهی نیز در تفاسیر ذیل آیاتی مانند آیه ۴ سوره اسراء مطرح شده است.
نماد چیست
این واژه در پزشکی نماد خاصی ندارد، اما در مفاهیم فلسفی و کلامی، گاهی با نمادهایی چون «ساعت شنی» (به نشانه زمان و تقدیر) یا «چشم جهانبین» (به نشانه احاطه علمی خداوند به آینده و گذشته) تصویر میشود.
جمعبندی و توضیح کامل سابق العلم
ترکیب «سابق العلم» از دو واژه عربی «سابق» (پیشیگیرنده) و «العلم» (دانش) تشکیل شده است. این اصطلاح در دو قلمرو کاملاً متفاوت یعنی کلام اسلامی و طب سنتی کاربرد دارد. در حوزه اعتقادات و الهیات، به علم ازلی و بیانتهای خداوند اشاره دارد که پیش از خلق موجودات و وقوع حوادث، به تمام جزئیات آنها احاطه دارد و همهچیز در پیشگاه او معلوم و مقدر است.
در سوی دیگر، در پزشکی قدیم و طب سنتی، این واژه کاربردی کاملاً تجربی دارد و معادل اصطلاح «پروگنوز» یا پیشآگهی در پزشکی مدرن است. در این حالت، پزشک بر اساس نشانههای فعلی بیمار، سیر بیماری را در آینده پیشبینی میکند. بنابراین، مفهوم این اصطلاح بسته به این که در یک متن فلسفی-دینی به کار رود یا یک کتاب طبی، کاملاً متفاوت خواهد بود.