یعنی چه
واژه رهاب دو کاربرد و معنای کاملاً متفاوت دارد: در روانشناسی و پزشکی مدرن به معنی فوبیا، هراس یا ترس شدید، مداوم و غیرمنطقی از چیزی است. در فرهنگ و هنرهای سنتی ایران، رُهاب نام یکی از گوشههای موسیقی ایرانی است که در گذشته از مقامات اصلی بوده و امروزه در دستگاه شور یا آواز بیات اصفهان نواخته میشود.
تلفظ
این واژه به صورت رُهاب (Ruhāb / Rohāb) با ضمه حرف اول تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این کلمه معمولاً به عنوان پاسخی برای واژههای راهنما نظیر «ترس مرضی»، «فوبیا» یا «گوشهای در موسیقی ایرانی» به کار میرود و یک کلمه ۴ حرفی است.
به انگلیسی
برای معنای روانشناسی کلمه از واژه Phobia یا Anxiety disorder استفاده میشود و برای اشاره به اصطلاح موسیقی سنتی، به صورت لاتین نویسی Rohab یا Rahavi نوشته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی نزدیک به آن در معنای اول شامل هراس، ترس شدید، واهمه و خوف مرضی است. در معنای دوم و موسیقیایی، به شکل رهاوی و راه آب نیز در متون کهن ثبت شده است.
در قرآن
خودِ واژه «رُهاب» به عنوان یک اسم مستقل در متن قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه ثلاثی مجرد آن یعنی «ر هـ ب» در قالب کلماتی مانند «رَهْبَة» (ترس)، «تُرْهِبُونَ» (میترسانید) و «رُهْبَان» (راهبان/زاهدان) با مفاهیمی چون خشیت از خداوند یا زهد به کار رفته است.
نماد چیست
در حوزه روانشناسی، رهاب نمادی از اختلال اضطرابی، ترس عمیق و چالشهای روانی درون فرد است. در فرهنگ و ادبیات کهن و موسیقیدرمانی سنتی، مقام رهاب نمادی از اندوه عمیق، تفکر، مناجات و رسیدن به آرامش پس از سختی به شمار میرفته و نواختن آن هنگام غروب آفتاب توصیه میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل رهاب
واژه رُهاب یک کلمه چندمعنایی با دو هویت کاملاً مجزا در زبان فارسی است. در اصطلاح پزشکی و روانشناسی امروز، این واژه برگردانی برای اصطلاح «فوبیا» است و به ترسهای شدید، مداوم و افراطی از یک شیء، جاندار یا موقعیت خاص اشاره دارد که ریشه در واژه عربی رهب به معنای ترس و وحشت دارد.
از سوی دیگر، در تاریخ هنر و موسیقی سنتی ایران، رُهاب (یا رهاوی) جایگاه بسیار والایی دارد. این واژه نام یکی از دوازده مقام اصلی موسیقی قدیم بوده که امروزه به عنوان یک گوشه آوازخوانی در دستگاه شور یا آواز بیات اصفهان شناخته میشود و در متون کهن موسیقی نمادی از حالتهای معنوی، مناجات و آرامش روحی است.